گه‌ڕان

Shadow Shadow
سیاسه‌تی

 ئەردۆگان كۆرۆناشى بۆ سەركوتكردنى ڕۆژنامەنوسان و ئۆپۆزسيۆنەكانى قۆستۆتەوە 

فۆڕين پۆليسى: كۆرۆنا ئابورى توركيا تێكدەشكێنێت

2020.04.08 - 18:01
فۆڕين پۆليسى: كۆرۆنا ئابورى توركيا تێكدەشكێنێت
ناس کورد-   گۆڤارى فۆڕين پۆليسى ئەمریکى لە وتارێكدا بڵاويكردەوە، بەهۆى بڵاوبونەوەى پەتاى كۆرۆناوە كارەساتێك ڕوو لە توركيا دەكات و بارودۆخى ئابورى تێكدەدات، ئەوەش بەهۆى بونى سەرۆكێكەوە كە لەبرى ئەوەى گرنگى بە گەلەكەى بدات گرنگى بە پاراستنى ئابڕوى خۆى دەدات. . گۆڤارەكە ئاماژەى بەوەداوە، ئەگەر ڕەجەب تەيب ئەردۆگان سەرۆككۆمارى توركيا سور بێت لەسەر بەردەوامبون لەسەر هەڵەكانى پێشوى ئەوا وێرانكارى زياتر بۆ ئابورى توركيا دەهێنێت ئەوەش بەهۆى بەردەوامبونى بەربەستە دارايى و جيۆسياسيەكان لەدواى كۆتايى هاتنى پەتاى كۆرۆنا. . ئايكات ئيردەمير بەڕێوەبەرى بەرنامەى توركيا لە ڕێكخراوى بەرگرى لە ديموكراتيەكان كە پێگەكەى لە واشنتۆنى پايتەختى ئەمريكایە كە نوسەرى وتارەكەيە باسى لە بارودۆخى ئابورى توركيا پێش پەتاكە كردوە، بەشێوەيەك ئەو وڵاتە بەدەست قەرزە دەرەكيەكانى و كشانە دواوەى مەترسيدارى دراوى ئەو وڵاتە گيرى خواردوە، جەختیشى لەوە كردوەتەوە كە "بڵاوبونەوەى پەتاكە بەشێوەيەكى گەورەتر كاريگەرى لەسەر ئەو وڵاتە دادەنێت لەداهاتوودا ئەگەر ئەردۆگان لە سياسيەتە سەركوتكاريەكانى پاشەكشە نەكات". . نوسەر دەڵێت "بڵاوبونەوەى ڤايرۆسى كۆرۆنا واى لە حكومەتەكان و كەرتى تايبەت لە زۆر وڵاتى جيهان كردوە كە لەوپەڕى ئامادەباشيدا بن، بەڵام ئەردۆگان بەهۆى خراپى ئيدارەدانى سياسى و ئابورى چەندين ساڵەى ئەو وڵاتە، توركياى خستوەتە بارودۆخێكى زۆر لاوازترەوە لە زۆربەى بازاڕە سەرەكيەكانى جيهاندا. . توركيا يەكێكە لە زەرەرمەندترين وڵاتەكانى جيهان لەڕوى ژمارەى توشبوانى كۆرۆناوە و  تائێستا زياتر لە 34 هەزار توشبو و 725 گيانلەدەستدانى تێدا تۆمار كراوە و لەنێوان ئەو دەوڵەتانەشى زۆرترين كاريگەرى ڤايرۆسەكەيان لەسەرە لە پلەى نۆيەمدا دێت. . ئيردەمير باس لەوەش دەكات "نيگەرانى لەبارەى ئەوەوە هەيە كە ئەو ژمارەيە زۆر كەمترە لە ژمارەى ڕاستى توشبوانى ڤايرۆسەكە لە توركيا و شارەزايان پێيان وايە كە ژمارەى گيانلەدەستدان لەو وڵاتە تا كۆتايى ئەم مانگە دەگاتە زياتر لە 5000 كەس". . جەختیش لەوە دەكاتەوە "سەرەڕاى ئەوەى بە بەراورد لەگەڵ وڵاتەكانى دراوسێى توركيا سيستمێكى تەندروستى پێشكەوتوى هەيە، بەڵام زۆر جياوازە لە وڵاتانى يەكێتى ئەوروپا بەتايبەتى لە ژمارەى پزيشكان بەراورد بە ژمارەى دانيشتوان. . سەرەڕاى ئەوەى ئيتاڵيا دوو هێندەى توركيا پزيشك و سێ هێندەى ئەو وڵاتە پەرستارى هەيە بەڵام بارودۆخى بەهۆى ڤايرۆسى كۆرۆناوە زۆر خراپە و زۆرترين رێژەى مردوانى هەيە لە جيهاندا. . ئەوەى بارودۆخەكەى خراپتر كردوە لە توركيا، بەهۆى كودەتاكەى ساڵى 2016 ى ئەو وڵاتەوە 150 هەزار فەرمانبەرى مەدەنى دەركران كە نزيكەى 15 هەزاريان لە كەرتى تەندروستى كاريان دەكرد. . نوسەرى وتارەكە ئەوەشى رونكردوەتەوە "قەيرانى دارايى و تەندروستى گشتى لە توركيا خراپترين ئەو شتانەى لە ناخى ئەردۆگاندا بوو دەريخستن، ئەويش لەكاتى هەوڵەكانى بۆ جێگيركردنى دەسەڵاتەكەى. . لە دواى ڕاگەياندنى بڵاوبونەوەى ڤايرۆسى كۆرۆنا لە توركيا ئەردۆگان لە ديمەنەكە دوركەوتەوە و ئەركى پەيوەنديكردنى لەگەڵ هاووڵاتياندا بۆ "فەخرەدين قوجە" وەزيرى تەندروستى جێهێشت، هەر ئەويشە لە داهاتودا دەبێتە قوربانى. . لە هەمان كاتدا ئەردۆگان بەهۆى ڤايرۆسى كۆرۆناوە هەلى زياترى كەوتە بەردەست بۆ بەهێزكردنى دەسەڵاتى خۆى ئەويش لەڕێگەى سەپاندنى ڕێوشوێنى توندەوە، سەدان كەس تەنها لەبەر ئەوەى كە لە تۆڕە كۆمەڵايەتيەكانەوە زانياريان لەسەر ڤايرۆسەكە بڵاوكردوەتەوە دەستگير كراون. . هەروەها لێكۆڵينەوە لەگەڵ 8 ڕۆژنامەنوس كراوە ئەويش دواى ئەوەى ڕاپۆرتيان لەسەر پەتاكە بڵاوكردوەتەوە، تەنانەت ئەردۆگان خۆشى سكاڵاى لەسەر ژنە ڕۆژنامەنوسێكى كەناڵى "فۆكس" تۆمار كرد بەتۆمەتى درۆكردن و ياريكردن بە خەڵك لە تۆڕە كۆمەڵايەتيەكان. . ئەردۆگان چەندين هەڵمەتى گێچەڵكردنى دەستپێكردوە و ئۆپۆزسيۆنەكانى لە ئەستەنبوڵ و ئەنقەرە و چەندين شارى ترى سەرەكى توركيا كردوەتە ئامانج، نوسەر دەشڵێت "بە دڵنياييەوە تۆمارى ئەردۆگان پڕە لە هەڵمەتەكانى قۆستنەوەى قەيرانە سياسى و  ئابوريەكانيش بۆ جێبەجێكردنى هەڵمەتە سەركوتكاریيەكانى". .