گه‌ڕان

Shadow Shadow

هیچ پەناگەیەک بۆ داڵدەدانی داعشەکان نەماوە

2019.03.01 - 22:56

 

موشرق عەباس

 

هیچ بوارێک نەماوە بۆ چارەسەرکردنی ئەو ئاڵۆزییانەی ڕێکخراوی داعش لەناوچەکەدا جێیهێشتوە، به‌تایبه‌ت به‌ پاکتاوی سیاسی، هەروەها چارەسەریش نابێت بە گواستنەوەی ئەو ئەندامانە بۆ وڵاتە ڕاستەقینەکانی خۆیان، یاخود هەر وڵاتێکی تر، هیچ ڕێگایەکی ڕوون وئاشکراش نیە بۆ دادگایی کردنیان لە وڵاتە ڕاستەقینەکانی خۆیان، ناشکرێت لێیان ببوردرێت، یاخود مامەڵەیەکی نەرمیان لەگەڵدا بکرێت، لەپای ئەو هەموو تاوانانەی ئەنجامیانداوە، ناشکرێت عیراق دادگایی ئەوانە بکات کە، هیج تاوانێکی ڕوونیان لە خاکەکەیدا ئەنجامنەدابێت، سوریاش ئەوە ناکات، کەسیش توانای ئەوەی نیە هاوسۆزبێت له‌گه‌ڵ کێشه‌ی خێزانەکانی داعش، مامەڵەش لەگەڵ ئەو بەڵگە سەلمێنراوانە بکات لە سەر تاوانەکانی داعش بە پیێ یاسا، چونکە یاساکان و ژینگەکان لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی تر دەگۆڕێت.

 

ئەو ئه‌زمه‌یه‌ش لە سەر سنوری عیراق-سوریا هەیە، لە ئەنجامی ڕێککەوتنەکان و ڕێکارەکانی ڕوسیا وئەمریکا به‌مدوایێە لەگەڵ ئەندامەکانی ڕێکخراوەکە، بۆ خۆبەدەستەوەدانیان، لە ڕێککەوتنەکانی پێشتر ناچێت، ئەو ئەندامانە هەر یەکەیان سەر بە وڵاتێکە، تاوانەکانیشیان، هەموو هەسارەی زەوی دەگرێتەوە، لە بەرامبەر ئەمەشدا هەموو بەها مرۆیی و یاساییەکان، لەمپەرێکن بۆ چارەسەرێکی خێرا بۆ ئه‌م کەیسە، لە هەمان کاتیشدا مامەڵەی نێودەوڵەتی لەگەڵ ڕژێمی سوریا، بەربەستێکی ترە بۆ چارەسەر.

 

شتێکی سروشتییە ئەو وڵاتانەی تێوەگلاون بەوەی کەسانێکی سەر بە وڵاتەکەیان، ئەندامن لە ڕێکخراوی داعش، دەبێت وەریان بگرێتەوە، به‌ خۆیان وخێزانەکانیان و ومنداڵەکانیشیانه‌وه‌، ئه‌وانه‌شی کە لە عیراق و سوریا لەدایکبوون، وه‌ لۆمه‌ش بکرێن، پێشنیازکردنی ئەوەشی عیراق بکرێت بە کوگاێەکی کاتی بۆ ئەندامه‌ دیله‌کانی داعش، چارەسەرێکی نمونەییه‌ بۆ بەرەوپێشچونی ئەو کێشەیە، بەڵام بەبێ ئەوەی چارەسەرێکی کۆتایی بێت.

 

هەروەها عیراق توانای له‌ ئه‌ستۆگرتنی ئەنجامەکانی ئەم چارەسەرەی نیە، بەڵکو لێی داواکراوه‌ بۆ دۆزینەوەی چارەسەرێکی روِون، بۆ سەدان هەزار ئەندامی داعش وخێزانەکانیان، کە کۆکراونەتەوە لە زیندانەکان و، سەربازگە داخراوەکان، کە بەدرێژایی کات دەبنە بومبێک که‌ ئه‌گاری ته‌قینه‌وه‌ی هه‌یه‌ له‌ هه‌رکاتێکدا.

 

بۆیە حکومەتی عیراق ناتوانێت بەم ڕێگە چارەیە ڕازی بێت، پێوستە لەسەری بەرگەی ئەو هەموو پاڵەپەستۆیانە بگرێت، کە دەیانەوێت کێشەی سوریا بەم شێوەیە چارەسەر بکه‌ن، هەروەها دەبێت عیراق سوربێت لەسەر ڕازی نەبوون بە هێشتنەوەی ئەو ئەندامە بیانییانەی داعش کە پارێزراون بە پێی ڕێککەوتن و ئه‌و پاکتاوییه‌ سنوریه‌ی ئەم دواییە، لە هەمانکاتدا دەبێت عیراق هەموو هەوڵەکانی بخاتە گەر بۆ هێنانەوەی ئەو عیراقیانەی کە لە ناو داعشدا بوون، بۆ دادگایی کردنیان، دۆزینەوەی چارەسەرێکی هەمیشەییش بۆ ئەم کەیسەو وخێزانەکانیان.

 

لەگەڵ ئەوەشدا گواستنەوەی ئەندامانی بیانی داعش بۆ وڵاتەکانی خۆیان، هاوشێوەی ڕێککەوتنی گواستنەوەی سەدان شیشانی لە سوریاوە بۆ عیراق  ودواتر بۆ شیشان، گەڕانەوەی خاوەن ڕەگەزنامەکانی تر بۆ وڵاتەکانیان، وەک تورکیا و وڵاتانی دراوسێ، هەندێ لە وڵاتانی ئه‌وروپا، لە ئایندەشدا ترسێکی گەورە بۆ عیراق وناوچەکە و جیهان دروستدەکات، بەو پێیەی کە ئەو وڵاتانە دەشێت دادگاییان نەکات یاخود سزایەکی سوکیان بدات، یان وەک پاڵەوانێک مامەڵەیان لەگەڵدا دەکەن و، ئەمەش بە کرداری لە چەند حاڵەتێکدا ڕویداوە.

 

بە بەبێ بەڵگەی ڕون وئاشکرا و بۆچونێکی یاسایی یەکگرتوو، بۆ کۆتاییهێنان بە میراتی داعش، دەشێت ئەو گواستنەوە و، دووبارە نیشتەجێکردنیان بە پەرتوبڵاوی ببێتە هۆی ئەوەی، لە ئەنجامدا شوێنێکی ئارامیان بۆ ترسناکترین تیرۆریست دابینکردبێت، دور نیە لە داهاتوودا جارێکی تر نه‌گەڕێنەوە بۆ عیراق یاخود ناوچەکە، بەمەبەستی تەواوکردنی تیۆری دەوڵەتی خەلافەت.

 

بیرکردنەوە لە دادگاییکردنێکی نێودەوڵەتی بۆ ئەم مەبەستە بەکردار، ئاستەنگی بۆ دروست دەبێت، دروستکردنی دادگایه‌کی لەم شێوەیە کارێکی ئێجبکار قورس و ناڕەحەتە، گەربێتو به‌ڵگەو دۆکیۆمێنتە پێوستەکان، بەردەست نەبن، ئەمە دەبێتە بەربەستێکی ڕوون لەبەردەم دادگادا، لەهەمانکاتدا دادگای نێودەوڵەتی چارەسەر نیە بۆ خێزانەکانی داعش، کە خۆی لەخۆیدا ئەم خێزانانە کێشەی  ناسنامە و سەلماندنی ڕەسەنایەتییان هەیە.

 

نزیکترین چارەسەر، ڕێخراوێکی هاوکاری وئاڵوگۆڕی زانیاری وهاوبەشیکردنه لە دادگا، وه‌ سیستمێکی تایبەت بۆ گوڕینەوەی تاوانباران، لە نێوان وڵاتانی په‌یوه‌ندیدار، ئەو وڵاتانەی کە هاوکاری ماددی داعشیان کردوە و ئەو وڵاتانەشی کە زەرەرمەندبوون لە کردەوەکانی داعش، که‌ له‌ ئاستی نێوده‌وڵه‌تی سەرپەرشتی بکرێت، ئەم چارەسەرە دەبێت گەرەنتی گواستنەوەی هەموو ئەندامانی ڕێکخراوی داعش وخێزانەکانیان بۆ وڵاتەکانیان بکات، لە سنوری دادوەری یەکگرتووشدا بێت.

نەبونی هاوکاری و چاوپۆشی نێودەوڵەتی لە گەشتکردنی بەردەوام، لە نێوان ساڵانی 2014 و2017  بۆ  "دەوڵەتی بەغدادی" لە عیراق وسوریا ودەوڵەتانی تر، هۆکارێکی ڕاستەوخۆی ئەم کێشەیەیە، چاوپۆشی ئیستا و ڕازی نەبوون بە بەشداری کردن، لە چارەسەرکردنی کێشەکان، هۆکارێکن بۆ کێشەیەکی تر له‌ سبەیدا.