گه‌ڕان

Shadow Shadow
چیرۆكه‌كانمان

سیناریۆ و دەرچەکان چین؟

عێراق هیچ یاسایه‌كی نییه بۆ دادگاییکردنی داعشە بیانییه‌كان

2019.03.01 - 10:09
عێراق هیچ یاسایه‌كی نییه بۆ دادگاییکردنی داعشە بیانییه‌كان

 

ناس کورد-

 

بیروبۆچوونی جیاواز لە ئاستی عیراق و وڵاتانی ده‌ره‌وه‌ هه‌یه‌ له‌ بارەی دادگاییکردنی ئه‌و ئەندامە ده‌ستگیركراوانه‌ی ‌داعش كه‌ هه‌ڵگری ڕه‌گه‌زنامه‌ی بیانیین و، تۆمەتبارنین بە شه‌ڕكردن لە سەر خاکی عێراق.

 

عیراق دادگاییان ده‌كات؟

دوای ئەوەی بەرهەم ساڵح سەرۆککۆماری عێراق بڵاویکردەوە کە ١٣ چه‌كداری داعش به‌ڕه‌گه‌ز فەڕەنسی لە دادگاکانی عیراق دادگایی دەکرێن، ئه‌م بڕیاره‌ چه‌ندین پرسیاری له‌ ناوه‌نده‌ جیاجیاكان به‌دوای خۆیدا هێنا، به‌وه‌ی عیراق به‌ چی یاسایه‌ك سزای ئه‌و چه‌كدارانه‌ ده‌دات؟

ئه‌و ١٣ چه‌كداره‌ش، لە سوریا دەسگیرکراون و، لە ڕابردودا ڕادەستی هێزە ئەمنییەکانی عیراق کراون، لەم بارەیەوە سەرۆکوەزیرانی عیراق عادل عەبدولمه‌هدی ڕایگه‌یاند: "عیراق دەتوانێت هاوکاری گوێزانەوەی ئەو دەستبەسەرکراوانەی ڕێکخراوی داعش بدات کە عێراقی نین و لەلایەن هێزە سورییەکانەوە له‌و وڵاته‌ دەستگیرکراون".

 

سەرۆکوەزیرانی عیراق بۆ ئه‌و پرسه‌ دوو بژارده‌ی خستۆته‌ڕوو، ئه‌وانیش، ئەو دیلانە بۆ وڵاتەکانی خۆیانبگەڕێننەوە، یان وەک گومانلێکراوێک دادگایی بكرێن، به‌ وته‌ی عادل عەبدولمه‌هدی فه‌ڕه‌نسا یه‌كێكه‌ له‌و وڵاتانه‌ی داوای لەعێراق كردووه‌ هاوکاریان بکات، بۆ گواستنەوەی هەندێک لەو هاونیشتمانیانەی کە له‌ ڕیزه‌كانی چه‌كدارانی داعش بوونه‌.

 

له‌ ئه‌گه‌ری گواستنه‌وه‌ی ئه‌و داعشانه‌ی به‌ دیلگیراوون له‌ خاكی سوریاوه‌ بۆ عیراق، ده‌بێته‌ هۆی بارگرانی بۆ ئه‌و وڵاته‌.

 

مه‌ترسی گواستنه‌وه‌ی دیله‌كان بۆ نێوخاكی عێراق

سەرۆکی ناوەندی عێراقی بۆ پەرەپێدان له‌وباره‌یه‌وه‌ ڕایگەیاندووه‌: "عیراق هه‌ستی بەو مەترسیانه‌كردووه‌، كه‌ بەهۆی بوونی ئەندامانی داعش لەنزیک سنورەکانی لەگەڵ سوریا دووچاری بۆته‌وه‌، ئەگەر ئەندامانی ئەو ڕێکخراوە ڕاده‌ستی عیراق بكرێن، ئەوا بەپێی یاسای تیرۆری عیراقی دادگایی دەکرێن".

عه‌دنان سیراج له‌ لێدوانێکیدا بۆ ناس کورد وتی: "عیراق بەشداربووە لە ڕوبەڕوبونەوەی داعش لەسەر نێو خاكی سوریا، هه‌روه‌ها نزیکەی ٨٠٠ ئەندامی داعشی بیانی، لە بەندینخانەکانی سوریای دیموکراتن و دەسبەسەرن، ئەمەش کێشەیەکی نوێ بۆ عێراق دروست دەکات لەکاتێکدا کە بیانه‌وێت بیانده‌ن به‌ عیراق".

 

یاسایه‌ك هه‌یه‌ عیراق دادگایی ئه‌و چه‌كدارانه‌ بكات؟

له‌ لایه‌كی دیكه‌وه‌ قسه‌ی جیاواز له‌سه‌ر ئه‌و پرسه‌ ده‌كرێت، ڕاوێژکاری ناوەندی عیراقی بۆ لێکۆڵینەوە ئیستراتیژییەکان، یه‌حیا کوبه‌یسی له‌ لێدوانێكی ڕۆژنامه‌وانیدا ڕایگه‌یاندووه‌: "لە پشت ئەو دۆسێیەوە سەودانامەیەکی سیاسی هەیە، بەڵام دۆسێكه‌ ڕوبەڕوی چەندین کێشەی دادوەری جیاواز دەبێتەوە، دیارترینیان ئه‌وه‌یه‌ ئایا ئه‌و چه‌كدارانه‌ دژ به‌ سوپای عیراق جانگاون یان نا؟ لەکاتێکدا هیچ یاسایەکی عیراقی نیە کە بوار بە دادگاییکردنی ئەوان بدات، لە کاتێکدا کە یەکێک لە ماددەکانی یاسای دادگای تاوانەکانی عیراق هاتووه‌ (ئه‌و چه‌كداره‌ بیانیانه‌ لە عێراق دادگایی ده‌کرێن، لەکاتێکدا کە وڵاتەکەی خۆیان ڕێگە بەوه‌ بدات) بەڵام بەهۆی ئەوەی کە عێراق یاسای لەسێدارەدان پەیڕەو دەکات ئەوا چەند وڵاتێکی ئه‌وروپا ناتوانن داوای دادگاییکردنی هاونیشتیمانیەکانی بکات لەلایەن عیراقەوە"

کوبەیسی ئاماژەی بەوەشكردووه‌: "یاسای عیراقی لە هەندێک بەندیدا ئاماژە بەوە دەکات کە دەتوانرێت دادگایی بیانییەکان بکرێت، بەڵام ئەمە بەسەر ئەندامانی داعشدا جێبەجێ ناکرێت، بەو پێیەی کە بۆشاییەکی یاسایی دروست دەبێت، چونكه‌ بەپێی ڕێکەوتننامەی ڕۆما کە پەیوەندی بەدادگای تاوانە نێودەوڵەتییەكانه‌وه‌ هەیە، بەهۆی نەبونی چەند یاسایەک کە تایبەتن بە تاوانی کۆمەڵکوژی و تاوانی دژبە مرۆڤایەتی و تاوانی جەنگ".

ڕاوێژکاری ناوەندی عیراقی بۆ لێکۆڵینەوە ئیستراتیژییەکان، ده‌شڵێت: "کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی توشی دژبەیەکبون بووه‌ له‌ بڕیاره‌كانی، بەهۆی داواکردنی بۆ دادگای کردنی هاوڵاتییه‌ بیانێكان لەعێراق، ئه‌مه‌ش له‌ كاتكدایه‌ ڕاپۆرتە نێودەوڵەتییەکانی یونامی باس لەوەدەکات کە دادگایی کردن لە عیراق دادگاییەکی دادپەروەرانە نیە".

 

 

وڵاتانی ئه‌وروپا ڕازین به‌ دادگاییكردنی هاوڵاتییه‌كانیان له‌ ناوخۆی عیراق؟

 

له‌ ئاستی شه‌قام و ناوەندە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانی وڵاته‌ ئه‌وروپییه‌كان، پرسی دادگاییكردنی چه‌كدارانی داعش پرسێكی گه‌رمه‌، ده‌پرسن، ئایا دەبێ بگەڕێندرێنەوە بۆ وڵاتەکانی خۆیان یان بەجێبهێڵدرێن بۆ دادگاكانی عیراق بۆ ئه‌وه‌ی سزاكانی خۆیان وه‌رگرن.

سەرۆکی فەڕەنسا ئیمانۆڵ ماکرۆن له‌ باره‌ی دادگاییکردنی ئه‌و ١٣ چه‌كداره‌ی داعش كه‌ به‌ ڕه‌گه‌ز فەڕەنسیین، وتی: "دەسەڵات دەگەڕێتەوە بۆ بەغداد، دەربارەی ئه‌وه‌ی ئایا ئەو کەسه‌ توندڕەوانە دادگاییه‌كی یاسایی دەکرێن یان نا".

به‌ گوێره‌ی ڕۆژنامەی"لێ پاریسیان" حکومەتی فەرەنسا لە کێشەدایە، چونکە دەبێت بەزوترین کات چارەسەر بۆ دۆسیەی ئەو فه‌ڕه‌نسیانه‌ی نێو ڕیزه‌كانی چه‌كدارانی داعش بدۆزێتەوە، كه‌ له‌ ئێستادا لای كوردانی سوریا ده‌ستگیركراون.

 

ئه‌و ڕۆژنامه‌ فه‌ره‌نسییه‌ تانه‌ له‌ حكومه‌تی فه‌ره‌نسا ده‌دات، به‌ بێده‌سته‌ڵات ناوی ده‌بات، له‌ لایه‌كی تره‌وه‌ سه‌ركرده‌ سیاسییه‌كانی ئه‌و وڵاته‌ش بونه‌ به‌ دووبه‌ره‌وه‌ هه‌ندێك داوا ده‌كه‌ن، ڕێگانه‌درێت ئه‌و فه‌ره‌نسیانه‌ بگه‌ڕێنرێنه‌وه‌ وڵاته‌كه‌ی خۆیان، چونكه‌ كار ده‌كاته‌ سه‌ر ئه‌منی قه‌ومی وڵاته‌كه‌، هه‌ندكی تریشیان پێچه‌وانه‌ بیرده‌كه‌نه‌وه‌.

ڕۆژنامه‌نووسان و چاودرانی سیاسی له‌ عیراق، داوای دروستكردنی دامه‌زراوه‌یاكی هاوبه‌شده‌كه‌ن، له‌ نێوان ئه‌و وڵاتانه‌ی په‌یوه‌ندیان به‌و پرسه‌وه‌ هه‌یه‌، چونكه‌ پێیان وایه‌، گه‌ر به‌ شێوه‌یه‌كی ته‌ندوتۆڵ بۆ وڵاته‌كه‌ی خۆیانیان نه‌گه‌ڕێننه‌وه‌، مانای ئه‌وه‌یه‌ شوێنێكی ئارام بۆ ئه‌و چه‌كداره‌ مه‌ترسیدارانه‌ دابینكراوه‌.