گه‌ڕان

Shadow Shadow
سیاسه‌تی

مێژووی جۆلان لە نێوان سوریا و ئیسرائیلدا

2019.03.26 - 10:41
مێژووی جۆلان لە نێوان سوریا و ئیسرائیلدا

ناس كورد- شەهرام عەزیز

دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا یاخود وەك ناوی لێنراوە (سەرۆكە سەركێشەكە) لەنوێترین بڕیاریدا بەفەرمی خاكی جۆلان-ی وەك بەشێك لەئیسرائیل، ناساند.

بڕیارەكەی ترەمپ كاردانەوەی زۆری هەرێمایەتی و نێودەوڵەتی لێكەوتەوە و هەندێك لەگەڵی و بەشێكی تر دژی وەستانەوە.

لەئێستادا پرسیاری گرنگ لەبارەی ئەو بڕیارەی سەرۆكی ئەمریكا، ناوچەی جۆلان-ە، جۆلان دەكەوێتە كوێ‌ و گرنگی و بابەخی جیۆپۆڵەتیكی ئەم ناوچەیە چییە وا ئەو هەموو مشتومڕەی دروست كردووە!.

جۆلان ناوچەیەكی شاخاوییە لە باشوری وڵاتی سوریا و لەسەر سنوری باكوری ئیسرائیل، لە ساڵی 1923و لە دوای جەنگی یەكەمی جیهان كاتێك سنورە نێودەوڵەتییەكان دیاری دەكران، بەپێی رێككەوتنی سایكس بیكۆ لە نێوان بەڕیتانیا و فەڕەنسا، فەڕەنسا ئەو ناوچەیەی لە خاكی سوریا هێشتەوە و بە خاكی سوریای ناساند، بەڵام سنورێكی لە نێوان سوریا و لوبناندا دروست نەكرد و وای نیشاندا یەك سنور بن، پاش ئەوە ئەمە بووە هۆی دروستبوونی كێشە لە نێوان سوریا و دەوڵەتی قاجاردا، ئەو كێشانە بەردەوام بوون تاوەكو شەڕی شەش ڕۆژەی نێوان سوریا و ئیسرائیل لە 1967.

بەپێی زۆرینەی سەرچاوە مێژووییەكان بەرزاییەكانی جۆلان لە ڕابردوودا خاكی سوریا بووە و سنورێكی ئیداری و بازرگانی گرنگی سوریا بووە و سەربە پارێزگای قنتیرە بووە، لە رۆژئاواوە دەكەوێتە سەر دەریاچەی (بەترییە) و نزیكەی 60 كیلۆمەتر لە رۆژئاوای دیمەشقەوە دوورە و لە باشورەوە هاوسنوری شاخی (عەجەلونە) لە وڵاتی ئەردەن.

 

 

 

لە 5/6/1967 شەڕ لە نێوان سوریا و ئیسرائیل، ئەردەن و میسر دروستبوو، پاش شەش ڕۆژ لە بەردەوامی جەنگ لە نێوان سوریا و ئیسرائیل، ئیسرائیل توانی (1260 كیلۆمەتر دووجا) لە بەرزاییەكانی جۆلان داگیر بكات و لە 14/12/1981 پەرلەمانی ئیسرائیلی بە فەرمی دەسەڵات و یاسای ئیسرائیلی بەسەر جۆلاندا سەپاند، ئەگەرچی لەو ساڵانەدا چەندین جار سوریا هەوڵیداوە جۆلان بگەڕێنێتەوە ناو خاكی سوریا، بەڵام لە هیچ هەوڵێكیدا سەركەوتوو نەبوو، ئەمەش بەهۆی ئەوەی لە ماوەی ڕابردوودا هیچ وڵاتێكی عەرەبی ناوچەكە بەرگری لەوە نەكردووە كە جۆلان خاكی سوریایە.
كاردانەوەكانی ناساندنی جۆلان بە خاكی ئیسرائیل هەر لەوكاتەوە دەستیپێكرد كاتێك دۆناڵد ترمپ ڕایگەیاند "كاتی ئەوە هاتووە دان بنرێت بە سەروەری ئیسرائیل لە بەرزاییەكانی جۆلان".

لەو چوارچێوەیەدا هەریەك لە وڵاتانی ئێران و توركیا و سوریا ڕەخنەیان لە وتەكانی سەرۆكی ئەمریكا گرت و وەها بڕیارێكیان بە دروستكردنی كێشە و قەیرانی نوێ لەقەڵەمدا، بەڵام ڕەخنەكانی ئەم وڵاتانە نەبوونە ڕێگر لە ترەمپ و دوێنێ (دووشەممە) بە فەرمی جۆلانی بە خاكی ئیسرائیل ناساند.