گه‌ڕان

Shadow Shadow
سیاسه‌تی

لەسەر چ مەزهەبێکن؟

هەشت زانیاری بنچینەیی لەبارەی بیروباوەڕی ئاینیی تاڵیبان

2021.08.17 - 16:38
App store icon Play store icon Play store icon
هەشت زانیاری بنچینەیی لەبارەی بیروباوەڕی ئاینیی تاڵیبان

ناس كورد
چەند نوسەر و شارەزایەكی ئاین و ئاینزاكان بەراورد لەنێوان ڕەفتارەكانی تاڵیبان و بنەماكانی بیروباوەڕی ئاینزای حەنەفی دەكەن باس لەوە دەكەن، كاریگەریی خێڵایەتی دووریخستوونەتەوە لە میانڕەوییەكانی مەزهەبی ئەبو حەنیفە.

کەناڵی ناس کورد لە تێلیگرام جۆین بکە   

 

نووسەر و توێژەری عێراقی لەبواری ئاینزاكان، ڕەشید خەیون لە وتارێكدا كە ئەمڕۆ (17ی ئابی 2021) بڵاویكردووەتەوە و "ناس كورد" بینیویەتی چەند زانیارییەك لەبارەی بیروباوەڕی ئاینیی و مەزهەبی تاڵیبان دەخاتەڕوو:

 

ـ بزوتنەوەی تاڵیبان لە خوێندكاری قوتابخانە ئاینییەكان پێكهاتووە، لە 1994 سەریهەڵداوە، لە 1996 دەسەڵاتی گرتووەتەدەست و بنكەی سەرەكی شاری قەندەهارە كە سروشتێكی خیڵەكی و پارێزگارانەی هەیە.

 

ـ بیروباوەڕی تاڵیبان دەچێتەوە سەر حەنەفییەتی دیوبەندی كە سەدەی 18  و لەسەردەمی ئیستعیماری بەریتانی سەریهەڵداوە، ئەم بیروباوەڕەش فرە مەشرەبە: لە سلوكدا سۆفییە، لە شەرعزانیدا حەنەفییە، لە بیروباوەڕدا ماتوریدییە كە مامناوەندە لە نێوان ئاینزاكانی ئەشعەری و موعتەزیلە.

 

ـ هەرچەندە دیوبەندی نەیاری سەلەفییەكانن بەوپێیەی ماتوریدین و لەگەڵ عەقیدەی سەلەف نین، بەڵام تاڵیبان خاڵی هاوبەشی زۆریان هەیە لەگەڵ سەلەفییەكان بەتایبەت ڕەوتی جیهادی لەمامەڵە لەگەڵ ژن و خەڵكانی نا موسوڵمانن.

 

ـ هەرچەندە ئەبو حەنیفەی نوعمان كە یەكەم سەرمەزهەبی ئیسلامە بە ڕێبەرێكی میانڕەو دەناسرێت لە شەرعزانیدا، بەڵام تاڵیبان توندڕەوییان زۆرە، هۆكاری ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ زاڵبوونی بەها خیڵەكییەكان بەسەر سروشتی ئاینداری تالیباندا.

 

ـ لە ئاینزای حەنەفەیدا جیاوازی موسوڵمان و نا موسوڵمان نییە لە تۆڵەدا "قصاص"، مزگەوت دەكرێتەوە بۆ موسوڵمان و نا موسوڵمان، هەڵگەڕاوە یەكسەر ناكوژرێت و داوای تۆبەی لێدەكرێت، دروستە ژن قەزاوەت بكات و ببێتە دادوەر، پشت بە ڕا_ الرأي دەبەسرێت بەشێوەیەكی فراوان، بەڵام تاڵیبان جیاواز لەمانە ڕەفتاریان كردووە لەوانەش قەدەغەكردنی خوێندنی ژنان، فەرزكردنی پەچە _ نقاب، قەدەغەكردنی دوورینی جلی ژنان لەلایەن پیاوانەوە، فەرزكردنی هێشتنەوەی ریش، قەدەغەكردنی مۆسیقا، زیندانیكردنی خەڵك لەسەر سەرپێچی، فەرزكردنی نوێژی جەماعەت، قەدەغەكردنی هونەر كە هیچ لەمانە بەو شێوەیە لە فیقهی حەنەفیدا نین.

 

هەر لەم میانەیەشدا سامح عەسكەر كە شارەزایەكی میسرییە لە ئاینزاكان لە زنجیرە تویتێكدا كە "ناس كورد" بینیویەتی (17ی ئابی 2021) باس لەوە دەكات، تاڵیبان زیاتر لە بیری سەلەفییەوە نزیكترن تا سۆفی بە بەڵگەی ئەوەی دژی مەزارگەكانن، هەمان تێروانیشیان هەیە بۆ حاكمییەت.

 

ئەم شارەزایە چەند تایبەتمەندییەكی تاڵیبان دەخاتەڕوو:


ـ خۆماڵین و پشت بەپارەی نەوتی كەنداو نابەستن و كۆمەكیان ناوخۆیی بووە لەبەر ئەوەش جەماوەریان زیاترە و بەپاك وێنا دەكرێن، بەڵام لە ڕەوێ و ڕەفتاردا زیاتر لە سەلەفییەكان و حەنبەلی دەچن.

ـ شێخەكانی تاڵیبان مشتومڕو هەرای زۆریان هەبووە لەگەڵ عەلمانی و چەپەكان.

ـ سەنتەرەكانی فەتوا كە تاڵیبانی لێ پەروەردە بووە زیاتر خۆماڵی و میللی بووە تا ئەوەی دەوڵەتی بێت بەڵام زۆر لایەنگری پاكستانن و ناجۆرن لەگەڵ دەوڵەتی هیند.