گه‌ڕان

Shadow Shadow
سیاسه‌تی

وردەکاریى

’پەراوێزخراو’ لە عێراق و ’سەرکوتکراو’ لە ئێران، کاکەییەکان کێن؟

2021.02.26 - 11:21
App store icon Play store icon Play store icon
’پەراوێزخراو’ لە عێراق و ’سەرکوتکراو’ لە ئێران، کاکەییەکان کێن؟

ناس کورد- 

کاکەییەکان هەزاران ساڵە لە عێراق و ئێران دەژین، سەرەڕاى ئەوەش زۆرینەى خەڵک زانیارییان نییە لەسەریان، بەتایبەتى عەقیدە و ڕێوشوێنە ئایینیەکانیان، بەهۆى هەڵمەتەکانى سەرکوتکردنیشیان ناچار بوون وردەکارى ئایینەکەیان بشارنەوە.

 

کەناڵی ناس کورد لە تێلیگرام جۆین بکە   

 

کاکەییەکان کەمە ئاینێکن کە لەناو هەرێمى کوردستان و چەند ناوچەیەکى ترى پارێزگاکانى نەینەوا و کەرکوک و دیالە دەژین، ئەوەى جیایان دەکاتەوە هێشتنەوەى سمێڵە کە بەهۆکارى ڕۆشنبیرى و ئایینى دەیهێڵنەوە و جلە کوردیەکانیشیان لە جلى زۆربەى ناوچەکانى تر دەچێت.

 

سەرەتاى دەرکەوتنى ئایینى کاکەییەکان بۆ 3 هەزار ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە ئەوەش بەپێى زانیاریەکانى "ڕەجەب عاسى کاکەیى" سەرۆکى "میسرا بۆ گەشەپێدان و ڕۆشنبیرى یارسانەکان" کە بە پێگەى "الحرة"ى وتوە، کاکەییەکان "جوبرائیل" بە پێغەمبەرى خۆیان دەزانن، بەڵام ساڵح و پیاوچاکەکانیشمان هەیە کە کۆتا کەسیان "سوڵتان ئیسحاق"ە کە وەک پێغەمبەر و مەرجەعى دیارى ئایینى کاکەییەکان سەیر دەکرێت.

 

کاکەییەکان بڕوایان بەوە هەیە کە تەنها یەک خودا هەیە و ڕێوشوێنى خوداپەرستى تایبەت بەخۆیان هەیە، وەک ڕۆژو و نوێژ، پێویستە شوێنکەوتوانى ئایینەکە پاک و ڕاستگۆ و خاکى و بە قەناعەت بن، لەکاتى بەڕۆژوبوندا کاکەییەکان بۆ ماوەى سێ ڕۆژ خواردن و خواردنەوە ناخۆن و تەنها شەو دەتوانن بخۆن و بخۆنەوە، دواتر ڕۆژێک جەژنە و ئاهەنگ دەگێڕن، ئەوەش لە چەند ڕۆژێکى دیاریکراودا لە وەرزى زستان.

 

هەرچى شێوازى نوێژکردنە، بریتییە لە پاڕانەوە و موناجات، کە لە پێش خۆرهەڵاتن و لەکاتى خۆرئاوا بوون ئەنجامى دەدەن، کەکەییەکان ڕێگە بە فرەژنى نادەن، تەنها لە حاڵەتى تایبەتدا نەبێت وەک نەخۆشى درێژخایەن کەهاوسەرەکەى نەتوانێت سەرجێى بکات، ئامێرى میوزیکیش شوێنێکى تایبەتى هەیە لە ئایینى کاکەییەکان وەک ئامێرى "تەنبور" کە لە بۆنە ئایینیەکاندا بەکارى دەهێنن.

 

لەیلا تاهر شەریف چالاکوانى کاکەیی و شارەزا لەبوارى مافى کەمینەکان دەڵێت، گردبونەوەى ئایینیان هەیە کە مانگى یەکجار سازدەکرێت و پێویستە لەو گردبونەوانەدا هەموو کاکەییەک نەزر بکات وەک پێشکەشکردنى میوە و خواردنى تر، هەروەها تێیدا پاڕانەوە و موناجات دەکرێت.

 

دەشڵێت، ئایینەکان لاى کاکەییەکان یەکسانن وەک "ئیسلامى، مەسیحى، یەهودى، زەردەشتى، بودى و ئێزیدى" پێگەیەکى تایبەتیان هەیە لاى شوێنکەوتوانى یارسانەکان، هەروەها ژن پێگەیەکى کۆمەڵایەتى گرنگى هەیە و جیاوازى لە ماف و ئەرکدا نییە لەنێوان هەردو ڕەگەزەکە وەک میرات، ڕێگە لە فرەژنى دەگرێت چونکە پێى وایە پەیوەندییەکى خودایى ڕۆحییە و بە مردن یاخود زینا نەبێت ئەو پەیوەندیە ناپچڕێت، تەنانەت ئەگەر ژن منداڵیشى نەبێت پەیوەندیەکە ناپچڕێت.

 

کاکەییەکان تەنها لە عێراق بە "کاکەییەکان" ناودەبرێن، بەڵام ناوى فەرمى ئەو ئایینە "یارسانى"یە کە واتاى "عاشقى خودا"یەو لە زمانە کۆنەکانى ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاستەوە وەرگیراوە، لە ئێران پێیان دەوترێت "خاوەن حەقەکان" و لە ئەفغانستان پێیان دەوترێت "زەکریە" و لە هندستان بە "سەربەستیە" و لە تورکیا بە "هلاویین" ناودەبرنێت، "کاکا" لە زمانى کوردى بە ماناى براى گەورە یاخود میهرەبان دێت وەرگیراوە.

 

بەپێى کۆتا سەرژمێرى، ژمارەى کاکەییەکان لە عێراق 120 هەزار کەسن و لەناوچەکانى دەشتى نەینەوا، سلێمانى، هەولێر، هەڵەبجە، کەرکوک و دیالە و چەندین ناوچەى تر نیشتەجێن، هەروەها لە ئێران لەنێوان 2 بۆ 4 ملیۆن کەسن کە لەناوچەکانى قەزوین، ئازەربایجان، زنجان، شیراز، تەهران، کرماشان و هەمەدان و چەندین ناوچەى تر هەن، هەروەها کاکەییەکان لەناوچەکانى تورکیا وەک دەرسیم و سیوان هەن و نزیکەى 100 هەزار کەس دەبن، ژمارەیەکى نەزانراویش لە هندستان، پاکستان، ئەفغانستان، جۆرجیا و ئەرمینیا بونیان هەیە.

 

رەجەب عاسى دەڵێت، کاکەییەکان ناوچەیەکى دیاریکراویان نییە و لەگەڵ سەرجەم دانیشتوانى ئایین و نەتەوەکانى تردا دەژین.

 

کاکەییەکان دەڵێن، لە عێراق و ناوچەکانى تر بەتایبەتى ئێران ڕوبەڕوى پەراوێزخستن و لەناوبردن دەبنەوە، لە عێراقیش لە ساڵى 1921 دانیان پێدانراوە وەک ئایینێک، هەرچى لە هەرێمى کوردستانیشە تەنها چەند ساڵێکە وەک ئایین دانیان پێدا نراوە و لە ئەنجومەنى پارێزگاى هەڵەبجەش کۆتایان هەیە.

 

کاکەییەکان لەو بڕوایەدان لە هەرێمى کوردستان مافەکانیان بەدەستنەهێناوە و لەیلا تاهر شەریف دەڵێت، نوینەرى ئایینى کاکەیى لە وەزارەتى ئەوقافى هەرێم هیچ دەسەڵاتێکى نییە، هەروەها دان بە پشووى تایبەت بەخۆیان نەنراوە وەک ئایینەکانى تر، هیچ کورسیەکیشیان لە پەرلەمان نییە و تەنها لە ئەنجومەنى پارێزگاى هەڵبجە کورسى کۆتایان هەیە.

 

کاکەییەکان پێیان وایە، ناسنامەى ئایینیان لە مەترسى لەناوچوندایە لە عێراق و تەنانەت هەرێمى کوردستانیش، منداڵان ناتوانن لە پرۆسەى خوێندندا ئایینەکەیان بخوێنن و داوا دەکەن وەک ئایینەکانى تر لە ڕێگەى دەستور و یاسا و کۆمەڵایەتى ئایینیەوە مافەکانیان دابین بکرێت.

 

هەرچى لەسەردەمى داگیرکارى ڕێکخراوى داعشیشە لەساڵى 2014 بۆ 2016 کاکەییەکان ڕوبەڕوى لەناوبردن و دەرکردن بوونەوە، لەساڵى ڕابردوش لە هێرشێکدا لە سەر سنورەکانى باکورى عێراق لەگەڵ ئێراندا 7 پیاوى کاکەیى لەلایەن ئەو ڕێکخراوەوە کوژران، بەپێى داتاکانیش لەساڵى 2003ەوە 254 کاکەیى بەهۆى هێرشە تیرۆرستیەکان و توندوتیژیەکانەوە بونەتە قوربانى.