گه‌ڕان

Shadow Shadow
سیاسه‌تی

باس لە پیلانی ئەمەریکاش دەکات

هێرشێکی نوێ لە جەمیل بایکەوە بۆ پارتی: کام ئەخلاق و کام ویژدان؟

2020.11.03 - 17:51
هێرشێکی نوێ لە جەمیل بایکەوە بۆ پارتی: کام ئەخلاق و کام ویژدان؟

ناس کورد-

جەمیل بایک، هاوسەرۆکی کۆنسەی بەڕێوبەریی کەجەکە هێرش دەکاتە سەر ڕێککەوتنی شنگال و ڕایگەیاند، گەڕانەوە بۆ دۆخی پێش ساڵی 2014 بە فەرمانێکی نوێ لەسەر خەڵکی شنگال پێناسە دەکات.

 

لە وتارێکیدا کە لە ڕۆژنامەی سەرخوەبوونی سەر بە پەکەکە بڵاوکراوەتەوە و ناس کورد خوێندویەتییەوە (3ی تشرینی دووەمی 2020)، جەمیل بایک دەڵێت، "ئەمەریکا و دەوڵەتی تورک و پارتی لەدژی شنگال دەستیان بە هێرشێکی نوێ کردووە."

 

دەشڵێت، "پیلانگێڕییەکە لەدژی ئەو هێزانەی، کە خەڵکی ئێزدییان لە کۆمەڵکوژیی ڕزگار کرد، ئێستا لەلایەن ڕۆڵەکانی ئێزدییەوە شنگال دەپارێزرێت و ئەمەش مافێکی ڕەوای خۆیانە، خۆبەڕێوبەریی و خۆپاراستن بۆ خەڵکی شنگال وەکو شیری داییک حەڵاڵە، گەڕانەوە بۆ دۆخی پێش 3ی ئابی 2014 لە شنگال بە واتای فەرمانێکی نوێیە لە سەر ئێزدییەکان."

 

باسی لەوەشکردووە، پاش ئەوەی "پارتی و حکومەتی عێراق لە شنگال هەڵهاتن و ئێزدییەکانیان ڕووبەڕووی کۆمەڵکوژیی کردەوە، ئێزدییەکانی شنگال خۆبەڕێوبەریی و خۆپاراستنی خۆیان لەدژی داعش دامەزراند و ئێستا خۆبەڕێوبەریی و خۆپاراستنی شنگال تاکە هێزی ڕەوای ئێزدییەکانە، ڕەتکردنەوەی ئیرادەی گەلی ئێزدی لە لایەن پەدەکە و عێراقەوە و ڕەتکردنەوەی خۆپاراستنی ئەوان بە واتای شکاندنی ئیرادەی گەلی ئێزدیی و  سەپاندنی ڕەهای دەسەڵاتە بەسەریاندا."

 

باسی لەوەشکردووە، "ئایا کێ ئەمە قبوڵ دەکات؟ کام ئەخلاق و کام ویژدان ئەمەی پێ قبوڵ دەکرێت؟ ئەم پیلانە لەلایەن دەوڵەتی تورکەوە سەپێندراوە، لە ڕۆژی 9ی مانگی 10 کە هاوکاتە لەگەڵ ساڵڕۆژی داگیرکردنی سەرێکانی و گرێسپی لە ڕۆژائاوای کوردستان، ئێستاکەش هێرشێکی لەهەمان شێوە دەکرێتە سەر شنگال."

 

ئاشکراشی کردووە کە "ڕێککەوتنی دژ بە شنگال پیلانێکی زۆر چەپەڵە، ئەم پیلانە دوابەدوای سەردانەکەی کازمی بۆ ئەوروپا و پاش سەردانی فوئاد مەعسوم بۆ ئەمریکا داڕێژرا، کاتێک نێچیرڤان بارزانیش چووە تورکیا چوارچێوەی ئەم پیلانە ئاشکراتر بوو، ئێستا لە شنگال سەقامگیریی و ئارامیی هەیە و گەلی شنگال لە عەرەب و ئیزدییەوە بگرە هەموویان بە ئاشتییانە لەنێو خۆبەڕێوبەریی دیموکراتیی شنگالدا دەژین، ئەم ڕێککەوتنە بە مەبەستی تێکدانی ئارامیی و سەقامگیریی لە شنگال واژۆ کراوە، دەوڵەتی تورک و پەدەکە لە هەوڵی ئەوەدان ئارامیی شنگال تێک بدەن."

 

هێمای بۆ ئەوەشکردووە کە "گەلی ئێزدی لەدژی ئەم ڕێککەوتنە هەڵوێستی نواندووە، کە پەیامێکی ڕەوایە و ڕایانگەیاندووە، ئەم ڕێککەوتنە نوێنەرایەتی ئیرادەی ئێزدییەکان ناکات و ئەوان ڕەتی دەکەنەوە و هەتا کۆتایی بەرخۆدانی دەکەن، ئێستا لەدونیادا خەڵکی ئێزدی هەموو داواکارییەکیان ڕەوا دەبینرێت و جیهان بە ڕەوایان دەزانێت، پەدەکە و دەوڵەتی تورک و ئەوهێزانەی کە لە پشتیانەوەن، چونکە ناڕەوان ئەوا چارەنووسیان تێکچوونە و ئەم ڕێککەوتنە دژی شنگالیش تێکدەچێت."

 

لەدوای جوڵاندنی هێز و هەڕەشە، پەکەکە و پارتی کەوتوونەتە وەڵام و وەڵامکاری، مەسعود بارزانی لە پەیامێکدا وەڵامی پەکەکەى دایەوە و ڕایگەیاند (2ی تشرینی دووەمی 2020)، لەسەرەتاوە هەموو هاوکارییەکی پەکەکەیان کردووە، بەڵام ئەوان هەڵوێستێكی "" نواند.        

  

مەسعود بارزانی، سەرۆکى پارتی دیموکراتی کوردستان لە پەیامەکەیدا دەڵێت، "مێژوو شاهیدی ئەوەمان بۆ دەدات و شانازی دەکەین کە شەڕی کورد و کوردمان حەرام کردووە، بەڵام نابێت ئەم هەڵوێستەمان بە هەڵە لێک بدرێتەوە و ئیستغلال بكرێت بۆ ئەوەی تەحەدای دەستەڵاتی یاسایی هەرێمی کوردستان بکرێت و هەوڵی سەپاندنی ئیرادەیەكی چەكدارانەی نایاسایی بە سەر خەلکی کوردستان بدرێت."        

  

میدیای فەرمی پەکەکەش دەقی پەیامەکەى بڵاوکردووەتەوە، بەڵام شیکردنەوەی بۆ کردووە و دەڵێت، "دوای بانگەوازی پەکەکە بۆ گفتوگۆ و ڕێگرتن لە شەڕ، مەسعود بارزانی وەڵامی دایەوە، بەڵام بەهیچ جۆرێک باسی لە گفتوگۆ نەکرد."        

  

"بەڵامەکەی" میدیای پەکەکە ئاماژەیە بۆئەوەى پەیامەکەى بارزانی دۆخەکەی بەرەو هێوربوونەوە نەبردووە، "چونکە هیچ باسێکی گفتوگۆی تێدا نییە".        

  

پەیامی بارزانی لە وەڵامی موراد قەرەیلان، ئەندامی کۆنسەی بەڕێوبەریی پەکەکە بوو "لەبارەی جوڵەی هێزەکانی پارتی لە گارێ" و داوای بۆچوونی ناوبراوی کرد لەسەر شەڕی براکوژی و ئامادەیی پەکەکەشی بۆ گفتوگۆ نیشاندا.        

  

پەیوەندییەکانى پارتى و پەکەکە کە هەردووکیان لەمانگى ئابدا دامەزراون (پەکەکە 15ى ئابی 1984، پارتى 16ى ئابی 1946)، بەدرێژایی نزیکەى چوار دەیەى ڕابردوو هەڵکشان و داکشانى زۆرى بەخۆوە بینیوە تا گەیشتووەتە شەڕى ناوخۆى نێوانیان.        

  

مێژووى سەرهەڵدانى پەیوەندى نێوان ئەو دوو پارتە دەگەرێتەوە بۆ هەشتاکانەى سەدەى ڕابردوو، کە رێککەوتنى هەردوولاى لێکەوتەوە، بەڵام لەساڵى 1985 دواى ئۆپراسیۆنێکى سەربازى تورکیا دژى پەکەکە، رێککەوتنەکە کۆتایی پێهات و گرژى نێوان هەردوو حزبەکە دەستیپێکردەوە و کە تا سەرەتاى نەوەدەکان بەردەوام بوو، هەندێکجار پێکدادانى چەکدارى لەنێوانیان روویدەدا.        

  

ساڵێک دواتر و لەساڵى 1991 دواى دەستپێکردنى ئۆپراسیۆنێکى سەربازى تورکیا، شەڕێکى فراوان کە چەندین ساڵى خایاند لەنێوان هەردوولا هەڵگیرسا تا ساڵى 1997 کە رێککەوتن لەسەر کۆتایی هێنان بەشەڕ.        

  

گرژییەکانى پەکەکە و پارتى لەدواى هێرشەکانى داعش لەساڵى 2014 و کۆتایی هاتن بەو شەڕە، پێینایە قۆناغێکى نوێوە و پەڕیەوە بۆ رۆژئاواى کوردستان دواى ئەو ئەزمونە خۆبەرێوەبەرییەى لەناوچە کوردییەکان دروستببوو، کە پارتى بە دەسەڵاتى پەکەکە ناویدەبات و پشتیوانى لەچەند حزبێک دەکات لەو بەشەى کوردستان کە لەگەڵ دەسەڵاتى خۆبەرێوەبەرى دان بەیەکتردا نانێن.        

  

هەروەها لەبەشێک لەو ناوچانەى لەداعش پاککرانەوە، بەتایبەتى لە سنورى شنگال چەند جارێک گرژى و ئالۆزى لەنێوان پارتى و پەکەکە روویداوە تا ئاستى پێکدادانى چەکدارى.