گه‌ڕان

Shadow Shadow
سیاسه‌تی

ڕێژەی بەساڵاچووان لەهەرێم ڕوو لەزیادبوونە و ژنانیش تەمەنیان لە پیاوان درێژترە

2020.10.01 - 16:17
ڕێژەی بەساڵاچووان لەهەرێم ڕوو لەزیادبوونە و ژنانیش تەمەنیان لە پیاوان درێژترە

ناس کورد-

ئەمڕۆ رۆژی جیهانی بەساڵاچووانە و بەگوێرەی ئامارێک، %5ی دانیشتووانی هەرێمی کوردستان بەساڵاچوون، لەکاتێكدا ساڵی ڕابردوو ڕیژەکە %4 بوو، بەراورد بەعێراق ڕێژەکە لەهەرێم زیاترە، هەر بەگوێرەی ئامارەکان، لە هەرێم تەمەنی ژنان لە پیاوان درێژترە.

 

لەرۆژی جیهانیی بەساڵاچوواندا،لەهەرێم زیاتر لە 150 بەساڵاچوو لە خانەکانی بەساڵاچوواندان، بەڕێوەبەری چاودێری کۆمەڵایەتیی سلێمانیش دەڵێت، زۆرینەی ئەو بەساڵاچووانە کەسوکاریان هەیە، بەڵام بەخێویان ناکەن و دەڵێن، کاتیان نییە یاخود ناتوانن خزمەتیان بکەن.

 

کۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ڕۆژی 14ی کانونی یەکەمی ساڵی 1990، ڕۆژی 1ی تشرینی یەکەمی وەک ڕۆژی بەساڵاچووان دەستانیشانکرد و لەوکاتەوە ساڵانە لەو بەروارەدا ئەو یادە دەکرێتەوە.

 

لەئێستادا ڕێژەی بەساڵاچووان لە جیهاندا ساڵ لەدوای ساڵ زیاد دەکات، بەگوێرەی ئامارەکان، لەساڵی 2000، ژمارەی بەساڵاچووان لە جیهاندا 600 ملیۆن کەس بووە، بەڵام لەساڵی ڕابردوودا ژمارەکە بەرزبووەتەوە بۆ زیاتر لە 700 ملیۆن بەساڵاچوو، واتە لەساڵی ڕابردوو %10ی دانیشتووانی جیهان بەساڵاچوو بوون.

 

ڕێژەکە لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی دیکە دەگۆڕێت، ئەوەشی کاریگەری لەسەر ڕێژەکە دروست دەکات ناوەندی تەمەن و ڕیژەی منداڵبوونە لە وڵاتاندا.

 

"لەهەرێم ژنان تەمەنیان لە پیاوان درێژترە"

بەگوێرەی ئامارێکی دەستەی ئاماری هەرێم کە دەست ناس کورد کەوتووە، لە %5ی دانیشتووانی هەرێم بەساڵاچوون و تەمەنیان لەسەروو 65 ساڵییەوەیە، بەڕێژەیەکی کەمیش ڕیژەی ژنان زیاترە لەپیاوان.

 

هەر بەگوێرەی ئامارەکان، ناوەندی تەمەن لە هەرێمی کوردستان بۆ ڕەگەزی مێ 76 ساڵە و بۆ ڕەگەزی نێر 74 ساڵە، واتە لە هەرێم بەگشتی ژنان تەمەنیان لە پیاوان درێژترە.

 

بەراورد بەهەرێم ڕێژەکە لەعێراق کەمترە و بەگوێرەی ئامارێکی ساڵی 2018ی وەزارەتی پلاندانانی عێراق، ڕێژەی بەساڵاچووان لەعێراق %3یە.

 

هەر بەگوێرەی ئامارێکی دەستەی ئاماری هەرێم لەساڵی ڕابردوودا، ڕێژەی بەساڵاچووان لە هەرێم، %4 بووە، واتە ڕێژەکە %1 زیادیکردووە. 

 

"زیاتر لە 150 بەساڵاچوو لە خانەکانی بەساڵاچوواندان"

لەئێستادا لە هەرێمی کوردستان چوار خانەی بەساڵاچووان هەن بۆ ئەو بەساڵاچووانەی کە کەسوکاریان نییە، یاخود کەسوکاریان هەیە و بەخێویان ناکەن، بەگشتیش زیاتر لە 150 بەساڵاچوو لەو خانانەدا ژیان بەسەردەبەن.

 

کامەران تۆفیق، بەڕێوەبەری خانەی بەساڵاچووانی هەولێر بەناس کوردی ڕاگەیاند، لەئێستادا 64 بەساڵاچوو لە خانەکەیان هەن کە 40 بەساڵاچوویان پیاون و 24-یشیان ئافرەتن.

 

وتیشی، هەروەها لەو ژمارەیەش 35 کەسیان پەککەوتەن و پێویستیان بە خزمەتی بەردەوام هەیە.

 

هاوکات ژیار جەلال مستەفا، بەڕێوەبەری چاودێری کۆمەڵایەتیی سلێمانی بە ناس کوردی ڕاگەیاند، لەئێستادا نزیکەی 54 بەساڵاچوو لەخانەی بەساڵاچووانی سلێمانی-ین و لەو ژمارەیەش زۆرترینیان پیاون.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، هەروەها لەو ژمارەیەش 18 بەساچاڵاچوویان پەککەوتەن و پێویستیان بە خزمەتی بەردەوام هەیە.

 

ژیار جەلال باسی لەوەشکرد: "هەربەبۆنەی ڕۆژی جیهانی بەساڵاچووانەوە، ئەمڕۆ بردماننە دەرەوە و گەشتێکمان پێکردن، ئەوەش بەهۆی ئەوەی بەهۆی بڵاوبوونەوەی کۆرۆناوە ناتوانین هیچ چالاکییەکی دیکەیان بۆ ئەنجامبدەین."

 

هەرچی تایبەتە بەسنوری پارێزگای دهۆک، سەباح محەمەد، بەڕێوەبەری خانەی بەساڵاچووانی دهۆک بە ناس کوردی وت: "23 بەساڵاچوو لە خانەکەمان هەن، 12یان پیاون و 11یان ژنن، جگە لەوەی پێنج بەساڵاچووش گیانیانلەدەستداوە."

 

هاوکات دەرون عومەر، بەڕێوەبەری چاودێری کۆمەڵایەتی گەرمیان بۆ ناس کورد وتی: "لەئێستادا 10 بەساڵاچوو لەخانەی بەساڵاچووان هەن، شەش-یان ژنن و چوار-یان پیاون."

 

"بەشێکی زۆریان کەسوکاریان هەیە بەڵام بەخێویان ناکەن"

 

ژیار جەلال، بەڕێوەبەری چاودێری کۆمەڵایەتیی سلێمانی دەڵێت: "بەشێکی زۆری ئەو بەساڵاچووانەی لەخانەی بەساڵاچووانی سلێمانین کەسوکاریان هەیە، بەڵام بەپاساوی نەبوونی کات یاخود نەتوانینی خزمەتکردنیان بەخێویان ناکەن و دەیاننێرنە خانەی بەساڵاچووان."

 

دەشڵێت، بەشێکیشیان کەسوکاری پلە یەکیان نییە و هیچ کەس نییە بەخێویان بکات و شوێنی مانەوەیان نییە، بۆیە دەبرێنە خانەکە.

 

بەهەمانشێوە، بەڕێوەبەری خانەی بەساڵاچووانی هەولێریش ئاماژە بەوەدەکات، هۆکارەکانی بردنی ئەو کەسانە بۆ خانەکانی بەساڵاچووان جیاوازن، بەشێکی زۆریان بەهۆی ئەوەیە کە کەسوکاریان بەخێویان ناکات و بەشێکیشیان بەهۆی بێکەسییەوەیە.

 

هاوکات بەڕێوەبەری چاودێری کۆمەڵایەتیی گەرمیانیش باس لەوەدەکات، ئەوانەی لە خانەی بەساڵاچووانن لە سنوری ئیدارەی گەرمیان، هیچ کامیان کەسوکاری پلە یەکیان نییە وەک کوڕ و کچ و کەسی زۆر نزیک، تاوەکو بەخێویان بکەن.