گه‌ڕان

Shadow Shadow
سیاسه‌تی

پاپاى ڤاتیکان لەبارەى گۆڕینى ئایا سۆفیا بۆ مزگەوت هاتە دەنگ 

2020.07.12 - 23:16
پاپاى ڤاتیکان لەبارەى گۆڕینى ئایا سۆفیا بۆ مزگەوت هاتە دەنگ 

ناس کورد- 

كاردانەوەكانی بڕیاری گۆڕینی ئایا سۆفیا لەئەستەنبۆڵی توركیا بۆ مزگەوت بەردەوامە و لەنوێترین کاردانەوەدا پاپای ڤاتیكان دەڵێت بۆ ئایا سۆفیا بەئازارەوە دەتلێمەوە، وڵاتانی ئاینی ئەرسەدۆكسیش ئەو كارە بەتێكدانی پەیوەندییەكانی نێوان توركیا و چەندین وڵاتی جیهانی دەزانن.

 

لەمیانی وتاری هەفتانەیدا لەگۆڕەپانی قەدیس بوتڕس، پاپا فەرەنسیس ڕایگەیاند، بیروهۆشم بەئەستەنبۆلەوە سەرقاڵە، بیر لە كەنیسەی سۆفیا دەكەمەوە و بەوهۆیەوە ئازار تەنگیپێهەڵچنیووم.

 

دوای بڕیارەكەی دادگای توركیا بۆ گۆڕینی مۆزەخانەی ئایا سۆفیا یەكەم كاردانەوەی پاپای ڤاتیكان لەسەر  ئەو بڕیارە كە كۆمەڵێك كاردانەوەی جیهانی بەدوای خۆیدا دروستكردووە لەسەرووی هەمویانەوە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا بێومێدی خۆی بەرامبەر ئەو كارە دەربڕی.

 

هاوکات قنستەنیتنۆس فیلیس بەڕێوەبەری پەیمانگای یونان بۆ پەیوەندییە نێودەوڵەتیەكان بەئاژانسی فرانس پڕیسی ڕاگەیاندووە، ئەو بێزاركردنەی ئەمجارە كە توركیا دەستیداوەتێ تەنها ڕووەو یۆنان نیە بەڵكو بۆ سەرتاسەری ئەوروپایە و هێندەی تر پەیوەندییەكانی نێوان ئەنكەرە و ئەسیناشی ئەستەنگتر كردووە.

 

ڕۆژی هەینی ڕابردوو دادگای باڵای توركیا بڕیاریدا مۆزەخانەی ئایا سۆفیا لەشاری ئەستەنبۆل بكرێتەوە بە مزگەوت.

 

بڕیارەكە كاردانەوە و توڕەبوونی وڵاتانی بەدوای خۆێدا هێنا لەوانە واشنتۆن و پاریس و بەتایبەتی تر وڵاتانی ئەرسەدۆكسی لەوانە یۆنان و ڕووسیا.

 

كیریاكۆس میتسۆتاكیس سەرۆك وەزیرانی یۆنان ئیدانەی بڕیارەكەی بەتوندتیرین شێواز كرد.

 

لەڕاگەیەنراوێكدا سەرۆك وەزیرانی یۆنان ئاماژەی بۆ ئەوەش كرد، ئەو بڕیارە بەتەنها كاریگەری لەسەر پەیوەندییەكانی یۆنان و توركیا نابێت بەڵكو كاریگەری بۆ سەر پەیوەندییەكانی توركیا لەگەڵ سەرجەم وڵاتانی یەكێتی ئەوروپا و ڕێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ پەروەردە و ڕۆشنبیری و ڕێكخراوی یۆنسكۆ دەبێت.

 

پەیامێكی دوو سەرەیە

بەوتەی فیلیس بڕیارەكە دوو لایەنەیە، سەرێكیان بۆ ناوخۆی توركیا كە ئەردۆگان ڕوبەڕووی پاشەکشەى جەماوەری دەكاتەوە  و سەرێكی دیكەشی ڕووەوە خۆرئاوایە.

 

ئەو بەرپرسە یۆنانیە باسی لەوەش كردووە، توركیا بەهەوڵەكانی بۆ قۆرخكردنی سەرچاوەكانی وزە لەباشوری خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و هێرشكردنە سەر باكووری سوریا و باكووری عێراق و دەستوەردانەكانی لەلیبیا لەدژومنكارییەكانی بەردەوامە.

 

لای خۆشیەوە، كریستینا كۆلۆری مێژوونوسی یۆنانی دەڵێت، بێ هیچ گومانێك بڕیارەكەی توركیا بەقازانج بۆ ئەستەنبۆڵ ناشكێتەوە چونكە پێویستی بەمزگەوت نیە و زۆری هەیە.

 

ناكۆكی ئاینی

كۆلۆری كە مامۆستای مێژووە لەزانكۆی بەنتیۆنی ئەسینا ئاماژەی بۆ ئەوەش كردووە، بڕیارەكە ئاماژەیەكی تایبەتیشی تێدایە بۆ ئەوەی وەكو كارتێكی فشار بەسەر ئەوروپاوە بەكاربهێنرێت بەو پێیەی دژایەتیەك لەنێوان مەسیحیەكانی ئەوروپا و موسڵماناندا هەیە.

 

باسی لەوەش كردووە، دەستبەسەراگرتنی قوستەنتینیە لەلایەن عوسمانییەكان لەسەدەی 15 بەشێكە لە مێژووی ئەوروپا كە سەر بەجیهانیی مەسیحیە و ئەوەش لەنەستی هاوڵاتیانی ئەو كیشورەدا قوڵپدەداتەوە.

 

ئایا سۆفیا مۆزەخانەیەكی ئەندازەی بوو و لەلایەن بێزەنتینیەكانەوە لەسەدەی شەشەمدا دامەزراوە و كراوەتە شوێنی هەڵگرتنی یادەوەری سیمبول و ئیمپراتۆرەكان.

 

كریستینا ئەوەشی ڕوونكردووەتەوە، ئیمپراتۆریەتی بێزەنتینیەكان پێكهاتەیەكن لەشوناسی یۆنانیەكان و هەروەها داینەمۆی مێژوو و ئاینی ئەو وڵاتەن و پەیوەندییەکی پتەویان بەچەرخی گریکەکان و یۆنانیە هاوچەرخەكانەوە هەیە.

 

لەوكاتەی كە عوسمانیەكان دەستیانگرت بەسەر قوستەنتینەدا لەساڵی 1453 ئایا سۆفیا كراوەتە مزگەوت و ساڵی 1935 بەبڕیارێكی نەوەیەكی ئەتاتۆرك كرایەوە بەمۆزەخانە.