گه‌ڕان

Shadow Shadow
سیاسه‌تی

کێ پرسی پارێزبەندی سۆران عومەر و بڕیارەکەى سەرۆکى پەرلەمان یەکلایی دەکاتەوە؟

شەڕى بڕیار لە نێوان رێواز فایەق و فرسەت ئەحمەددا (تایبەت)

2020.07.01 - 15:42
شەڕى  بڕیار  لە نێوان رێواز فایەق و فرسەت ئەحمەددا (تایبەت)

ناس کورد-

ڕاگرتنی بڵاوكردنەوەی بڕیارێكی سەرۆكی پەرلەمانى کوردستان لەبارەی گەڕاندنەوەی پارێزبەندی بۆ پەرلەمانتار سۆران عومەر لە ڕۆژنامەی وەقایع لەلایەن وەزیری دادەوە و ناوبردنی ئەو بڕیارە بە "نەبوو"، مشتومڕى یاسایی لێکەوتووەتەوە و بەشێک لە یاساناسان دەڵێن وەزیر ئەو دەسەڵاتەى نییە، لەکاتێکدا ئەو پاساوى یاسایی بۆ بڕیارەکەى هێناوەتەوە.

 

ڕۆژی 14 حوزەیرانی ڕابردوو رێواز فایەق، سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان بە بڕیارێك پارێزبەندی بۆ پەرلەمانتار سۆران عومەر گەڕاندەوە، دوای هەڵوەشاندنەوەی بڕیاری هەڵگرتنی پارێزبەندی کە لەدانیشتنی 7ی ئایاری مانگی ڕابردووی پەرلەماندا بڕیارى لەسەر درابوو.

 

دواى دەرکردنى بریارەکە سەرۆكی پەرلەمان بڕیارەكەی ڕەوانەی ڕۆژنامەی وەقایعى فەرمى کرد، لەلایەن وەزارەتى دادەوە دەردەکرێت و تایبەت بە بڵاوکردنەوەى بڕیار و نوسراوە فەرمییەکانى دام و دەزگاکانى هەرێم، بۆ ئەوەى بچێتە بوارى جێبەجێکردنەوە.

 

بەڵام فرسەت ئەحمەد، وەزیرى داد ڕەتیکردەوە بڕیارەکەى سەرۆکى پەرلەمان بڵاوبکەنەوە لەو ڕۆژنامەیەدا و لە نوسراوێکدا جەختیکردەوە کە بڕیارەکە بە "نەبوو" دادەنرێت و بۆ بڵاوکردنەوە ناشێت لەو رۆژنامەیەکدا، چونکە بڕیارەکەى سەرۆکى پەرلەمان پێچەوانەى رێساى گشتى پلەبەندى یاسایی دەرچووە.

 

شۆڕش حەسەن، پسپۆڕی یاسای دەستوری و مامۆستای بەشی یاسا لەزانكۆی سلێمانی بەناس كوردی ڕاگەیاند، "وەزیری داد بەشێكە لە دەسەڵاتی جێبەجێكردن و ناتوانێت بڕیاری سەرۆكی پەرلەمان و ئەو دەزگایە ڕابگرێت، ئەگەر بڕیاربێت ڕۆژنامەی وەقایعی كوردستان هەموو بڕیارەكانی پەرلەمان بڵاوبكاتەوە ئەوا ناتوانێت ڕێگر بێت لەبڵاوكردنەوەی بڕیارێكی تایبەتی پەرلەمان".

 

وتیشی، "وەزیری داد لەبەرئەوەی دەسەڵاتی جێبەجێكاری هەیە ناتوانێت تانە و كۆمێنت لەسەر بڕیاری سەرۆكی پەرلەمان و پەرلەمان بدات یاخود ڕایانبگرێت، ئەگەر پەرلەمان ڕێگرە لەبەردەم كارەكانی وەزیری داد ئەوكات ئەو وەزیرە بەپێی یاسا دەتوانێت داوای هەڵوەشاندنەوەی پەرلەمان بكات نەك بڕیارێكی جێ بەجێ نەكات".

 

 شۆڕش حەسەن ئاماژەى بۆ ئەوەشكرد، لەبەر ئەوەی لەهەرێمی كوردستان دادگایەكی تایبەتمەندی دەستوری نییە هەر پرسێكی لەو شێوەیەش بچێتە دادگای فیدراڵی عێراقیش بەپێ چەند پێشینیەك دەڵێت ئیشی ئەو نییە.

 

لەئێستادا چارەنوسى بریارى هەڵوەشاندنەوەى هەڵگرتنى پارێزبەندى لەسەر سۆران عومەر بە نادیارى ماوەتەوە، بەهۆى بڵاونەکردنەوەیەوە لە رۆژنامەى وەقایع، دیاریش نییە سەرۆکى پەرلەمان چ رێکارێکى دیکە دەگرێتە بەر بۆ ئەوەى بڕیارەکەى جێبەجێ بکات.

 

لەبارەی مەعدوم بون و نەبوونی بڕیارەكەوە، شۆڕش حەسەن وتی، "ئیشی وەزیری داد نییە بچێتە ناو ئەو وردەكارییەوە و بڕیاربدات كە ئەو بڕیارە مەعدومە یاخود مەعدوم نییە بەڵكو ئەوە ئیشی دادگایەكی تایبەتمەندە".

 

رونیشیکردەوە ،ئەسڵەن لەوكاتەشدا هەر ناتوانرێت بوترێت مەعدوم یاخود نامەعدوم بەڵكو دەبێت ئەوە لەو دادگایە یەكلایی بكرێتەوە ئایا بڕیارەكە ڕەوایە یاخود ناڕەوایە گەر ئەوە سەلما بڕیارەكە ناڕەوایە ئەوكات بەنەبوو ( مەعدوم) دەژمێردرێت.

 

پسپۆڕە دەستورییەكە جەختی لەسەر ئەوەشكردەوە، "مادام لە دەسەڵاتی وەزیردا نییە قسە لەسەر بڕیار و دەسەڵاتەكانی سەرۆك و دەزگای پەرلەمانیدا بكات ئەوەی كردوویەتی دەستوەردانە".

 

جەختیشیکردەوە، وەزیری داد دەسەڵاتی ئەوەی نییە بڕیار لەسەر دەسەڵاتەكانی پەرلەمان و سەرۆكەكەی بدات "ئەوەی كە كراوە زیادەڕوییەكە وەزیری داد كردوویەتی و سنوری دەسەڵاتی خۆی تیپەڕاندووە، ئەگەر ئەو بڕیارەی سەرۆكی پەرلەمانیش بڵاو نەكاتەوە بۆی نییە بڕیار لەڕەوای و ناڕەوای بڕیارەكە بدات".

 

بڵاونەکردنەوەى بڕیارەکەى سەرۆکى پەرلەمانى کوردستان لە رۆژنامەى وەقایع لەکاتێکدایە، بڕیارى هەڵگرتنى پارێزبەندى لەسەر سۆران عومەر لەژمارە 250ى رۆژنامەکە بڵاوکراوەتەوە، سەرەڕاى ڤیتۆى سەرۆکى پەرلەمان لەو بارەیەوە.

 

عەبدولقادر ساڵح یاساناس لە لاپەڕەى خۆى لە فەیسبوک نوسیویەتى، بڕیاردان لە "باطلبوونى" بڕیارێک یان مەعدومبوونى، دەگەرێیتەوە بۆ دەسەڵاتی دادوەریى تایبەتمەند، ئەم دەسەڵاتە لە مەشروعیەتى بریارەکە دەکۆڵێتەوە بە گوێرەى تایبەتمەندى و دواجار لەسەر بنەماى ئەوەى پێیگەیشتووە بڕیارى خۆى دەدا لەو بریارەى لەبەردەمیدا تانەى لێدراوە، بێگومان ئەم تایبەتمەندییەش بە یاسا دراوە بە دادگاى قەزاى کارگێڕى.

 

هەروەها نوسیویەتى، "لەبەر ئەوە ئەگەر لەم روانگەیەوە سەیرى بابەتەکە بکەین و بریارەکەى سەرۆکى پەرلەمان وەک بریارێکى کارگێڕى دابنێین، ئەوا دەبێت بریاردان لە مەعدومبوون یان باطلبوونى بریارەکە لەلایەن قەزاى کارگێڕیی تایبەتمەنەوە بێت کە یاساى ژمارە (14)ى ساڵى 2008ى یاساى ئەنجومەنى شوراى هەرێمى کوردستان تانو پۆکەى چنیوە".

 

ئەو یاساناسە باسى لەوەشکردووە  خۆگەربێتوو بریارەکەش کارگێڕى نەبێت و وەک کارێکى پەرلەمانى سەیرى بکەن، ئەوا لەم کاتەدا بە هیچ شێوەیەک دەسەڵاتى جێبەجێکردن بە تەواوى دامەزراوەکانیەوە لە نێویشیاندا وەزارەتى داد، لایەنى تایبەتمەند نیە بە بریاردان لە باطلبوون یان مەعدومبوونى بریارى سەرۆکى پەرلەمان، "بەڵکو ئەم بابەتە بەبرواى ئێمە لە تایبەتمەندى دادگایەکى دەستوورییە کە بە یاسا دەسەڵاتى رەقابەتى دەستووریى بوونى یاسا و بریارەکانى پەرلەمانى پێدرابێت."

 

  "لەسەر بنەماى ئەوەى لاى سەرەوە ، بەبرواى ئێمە وەزارەتى داد لایەنى تایبەتمەند نیە بە بریاردان لە مەشروعیەتى  بریارى کارگێڕیى و بریارى پەرلەمانى، بەڵکو ئەگەر بریارەکە کارگێڕیى بوو ئەوا بابەتەکە لە تایبەتمەندى قەزاى کارگێڕییە لە هەرێم و ئەگەر بریارەکەش بریارێکى پەرلەمانى بوو ئەوا لە تایبەتمەندى دادگایەکى دەستووریە و نەبوونى ئەم دادگایەش لە هەرێم دەسەلاتى یاسایى نادات بە هیچ دامەزراوەیەکى دادوەریى یان جێبەجێکردن تەنانەت یاسادانانیش تا بریارى مەعدوم بوونى یان باطل بوونى بریارى پەرلەمانى بدات"، ئەو یاساناسە واینوسیوە.

 

بۆ وەرگرتنی زانیاری زیاتر لەسەر ئەو پرسە و هەڵوێستی پەرلەمان لەوبارەیەوە، ناس كورد پەیوەندی بەچەند ئەندامێكی لیژنەی یاسایی پەرلەمانەوە كرد بەڵام وەڵامی پەیوەندییەكان نەدرانەوە.