گه‌ڕان

Shadow Shadow
سیاسه‌تی

ئەو دارەی ژیانی ملیۆنان كەسی ڕزگار كرد.. تائێستا خواستی زۆری لەسەرە

2020.06.04 - 20:56
ئەو دارەی ژیانی ملیۆنان كەسی ڕزگار كرد.. تائێستا خواستی زۆری لەسەرە

ناس کورد-

 

پاركی مانۆی نیشتمانی لە باشوری خۆرئاوای پیرۆ هەمەچەشنیەكی تایبەت و دەگمەنی هەیە، ئەو پانتاییە سەوزاییە بە هەڵم داپۆشراوە و بریتیە لە پێكهاتەیەكی گیایی و سەوزایی لە 1.5 ملیۆن هێكتار پێكدێت.

 

لەناو ئەو ژینگە جوانەدا یەكێك لە ڕوەكە دەگمەنەكان دەبینرێت كە بریتیە لەداری سینشۆنا ئۆفیسینالیس"كوینا" كە هەڕەشەی لەناوچونی لەسەرە، ئەم دارە باڵای بەرزە و درێژیەكەی دەگاتە 15 مەتر و نیشتمانەكەی شاخی ئیندیزە لەناو پاركەكەدا.

 

"سینشۆنا ئۆفیسینالیس" بوەتە بەشێك لە مێژوی مرۆڤایەتی و چەندین ئەفسانەی لەبارەوە باس دەكرێت، "ناتاكی كاناڵز" زانای بایەلۆجی لە مۆزەخانەی نیشتمانی دانیمارك دەڵێت، ئەو پێكهاتەیەی لەو دارە دەردەهێنرێت بە درێژایی مێژوو ژیانی ملیۆنان كەسی ڕزگار كردوە.

 

لە قەدی ئەم دارە مادەیەكی دەگمەن بەناوی "Quinine" دەردەهێنرێت كە بە یەكەم چارەسەری نەخۆشی مەلاریا دادەنرێت كە پێش هەزاران ساڵە دۆزراوەتەوە، دۆزینەوەی ئەم مادەیە لەلایەن زۆر كەسەوە پێوازی لێكراو و لای هەندێكیش بوە جێی دودڵی، لەماوەی چەند هەفتەی رابردوشدا ئەو مادەیە بوەتە جێی باس و خواسی جیهان و هەندێك باس لەوەدەكەن كە مادەی "كلۆرۆكوین و هایدرۆكسی كلۆرۆكوین" جێگرەوەی مادەی "Quinine"ە كە لە تاقیگە دروست كراوە وەك چارەسەرێك بۆ ڤایرۆسی كرۆنای نوێ‌ COVID-19 كاریگەری هەیە.

 

دەوترێت مادەی"Quinine" لەلایەن پیاوە ئایینیە مەسیحیەكانەوە دۆزراوەتەوە و لە قەدی داری "سینشونا ئۆفیسینالیس" دەریانهێناوە بۆ چارەسەركردنی كۆنتیسە "تینتشون"ی ئیسپانی ژنی حاكمی پیرۆی ئەو كاتە كە توشی مەلاریا بوە و دەرمانەكە كاریگەری هەبوە و ناوبراو چاكبوەتەوە و دواتر ئەو دارە بوەتە دروشمی نیشتمانی لە پیرۆ و ئیكوادۆر، بەڵام مێژونوسان باس لەوەدەكەن، كە خێڵە ڕەسەنەكانی ناوچەی پیرۆ و پۆلیڤیا و ئیكوادۆر پێش ئەوەش زانیویانە.

 

مادەكە كە دەهاڕدرێت و وەك تۆزی لێدەكرێت و تاڵە بە "پاودەری یەسوعیەكان" ناوی دەركرد و بەخێرایی لە ئەوروپادا بڵاوبویەوە وەك باشترین چارەسەری نەخۆشی مەلاریا و پیاوە ئایینیە مەسیحیەكان دەستیان كرد بە بازرگانیكردن پێیەوە لە تەواوی ئەوروپادا.

 

لە حەفتاكانی سەدەی پێشوو ڤاكسینی "ئارتیمیسینین" وەك چارەسەری جێگرەوە بۆ نەخۆشی مەلاریا دۆزرایەوە، بەڵام خواست لەسەر مادەی "Quinine" كەمی نەكرد و تائێستا خواست لەسەری زۆرە و هۆڵەندیەكان شاری "باندونگ"ی پایتەختی كەرتی "جاوە"ی خۆرئاوای ئەندەنوسیایان كرد بە گەورەترین ناوەندی جیهانی بۆ مادەی "Quinine".

 

لەساڵی 1805 چیای "ئیندیز" لە ئیكوادۆر 25000 داری "كینا"ی لێبووە، بەڵام لەئێستادا تەنها 29 داری لێماوە.