گه‌ڕان

Shadow Shadow

دواكەوتنی مەعریفی و دواكەوتنی عەقڵ

2020.06.01 - 17:52

د. سەڵاح عەزیز

ناس بیروڕا-

وەزارەتەكانی پەروەردە و خوێندنی باڵا كۆمەڵێك بڕیاریان لەبارەی كۆتاییهێنان بەساڵی خوێندنی 2019 _ 2020 دەركرد، بەبێ رەچاوكردنی دەستەبەركردنی كواڵێتی خوێندن. ئەم بڕیارانە مەترسییەكی مەعریفین لەسەر نەوەكانی ئایندە.

شاراوە نییە ئاستی خوێندن لە كوردستان (عێراقیش بەهەمانشێوە) لە ریزی خراپترینی جیهاندان. ناكرێت هۆكاری ئەمەش بخرێتە ئەستۆی وەزارەتەكانی ئێستا، بەڵكە ئەوە دەرەنجام و زادەی چارەكە سەدەیەك بەڕێوەبردنی كەرتەكانی پەروەردە و فێركردنە و كەڵەكەبووی ساڵانی رابردووە.


وەزارەتی خوێندنی باڵا لە 26 ئایاری 2020 كۆمەڵێك بڕیاری دەركرد كە دوو میكانیزمی لەخۆ دەگرت بۆ كۆتاییهێنان بەساڵی خوێندنی ئێستا، یەكێك لەوانە بۆ ئەو زانكۆیانەی سیستمی "بۆڵۆنیا پرۆسێس" پەیڕەو دەكەن، دووەم بۆ سیستمی خوێندنی ساڵانە. سیستمی بۆلۆنیا لەسەر تەواوكردنی كۆمەڵێك كۆرس بنەڕەتە لە دوو وەزری خوێندنی ساڵێكی ئەكادیمی، پاشان گواستنەوە بۆ ساڵێكیتر.

 

ئەم رێوشوێنانەی وەزارەت دەكرێت یارمەتیدەر بێت بۆ ئەو زانكۆیانەی ئەم سیستمی پەیڕەو دەكەن تا بتوانن قەیرانەكە تێپەڕێنن بە دوو وەرز یان سیان. بەڵام سیستمی خوێندنی ساڵانە كە لەزۆربەی زانكۆ حكومییەكان پەیڕەو دەكرێت لەدابەشكردنی پرۆگرام پێكدێت بەسەر دوو وەزری خوێندن، لەكۆتایی هەر وەرزێكیش تاقیكردنەوە دەكرێت، لەو تاقیكردنەوەیەش 20 ـ 25% ی نمرەی كۆتایی ئەژمار دەكرێت، كۆتایی ساڵیش 50ـ 60%. لەبەر ئەمەش بڕیاری وەزارەت بە ئەژماركردنی وەرزی یەكەم وەك پێوەری بڕینی ساڵی خوێندن، كارەساتە لەسەر ئاستی فێربوونی خوێندكاران.

 

بۆ روونكردنەوەی زیاتر، بڕیاری وەزارەت واتە خوێندكار ساڵێك دەبڕێت پاش كۆتاییهێنان بە 50% پرۆگرامی خوێنراو و پاشان بەدەستهێنانی 50% لە 20 ـ 25%، بەواتایەكیتر پەڕینەوەی خوێندكارە لە ساڵێكی خوێندن بە بەدەستهێنانی 10 ـ 12.5 % لە نمرەی كۆتایی، ئەمەش لە هیچ سیستمێكی خوێندنی جیهاندا وێنە و پێشینەی نییە.
باشترە وەزارەت بڕیارەكانی خۆی راست بكاتەوە دەربارەی ئەو زانكۆیانەی سیستمی خوێندنیان ساڵانەیە، بڕیار بدات پرۆگرام تەواو بكەن، پاشان تاقیكردنەوە بكەن لەپێناو ئەوەی ناوەندەكانی خوێندن و دەزگاكانی پارێزگاری لەهۆكاری بوونی خۆیان بكەن لە كۆمەڵگا.

 

پاراستنی ئاستی خوێندن بەرپرسیارێتییەكەی گەورەیە، ئەم ئەركە یەكەمجار لەسەر وەزارەتەوە، پاشان كەسوكاری خوێندكاران بەو پێیەی ئەوان زیانی گەورە دەكەن لەئەنجامی ئەم بڕیارانە. لایەنی سێیەمیش ستافی وانەبێژ و مامۆستایانن كە ساڵانی ئایندە گیر دەخۆن بەدەست ئاستی خوێندكارانەوە، ئەركی لیژنەی پەروەردە و خوێندنی باڵاش لەپەرلەمانی كوردستان ئەوەیە لەم بوارەدا چاودێری هەردوو وەزارەتی پەروەردە و خوێندنی باڵا بكەن.
دەبێت هەموو لایەك بزانن، بەندایەتی سەدەو سەردەم جیاوازە لە پێونكردنی دەست و گەردن بەزەبری هێز، بەڵكە دانانی كۆت و بەندە لەسەر هزر و بیر، ئەمەش كاتێك روودەدات كۆمەڵگا جیاواز بێت لەرووی مەعریفەوە.