گه‌ڕان

Shadow Shadow
پەنجەرەیەکی عەرەبی

پەنجەرەیەکی عەرەبی، دەروازەیەکی بیرورا بۆ رووناکبیرانی عەرەب

مانیفێستێکی تاکەکەسی 

2020.06.01 - 12:28
مانیفێستێکی تاکەکەسی 

نووسینی: حەیدەر سەعید

وەرگێڕانی: ئالان م نوری

پێشەکییەک لە ناس کورد ەوە

 

ناس کورد، ئەم گۆشەیە، بە مەبەستی رەخساندنی بوار بۆ رووناکبیرانی عەرەب کە راستەوخۆ بۆ خوێەری کورد بنووسن،  دەکاتەوە. ئامانج لەم گۆشەیە ئەوەیە کە خوێنەری کورد ئەو رووناکبیرانەی عەرەب بناسێت کە لە فەزای "رۆشنبیری"ی تایەفەگەری و رەگەزپەرستی باودا، دەنگی دلێری دێمۆکراسی و ئازادین و، هەر لەبەر ئەوەش دۆستی مافە رەواکانی گەلی کوردستانن. 

 

لەمەودوا پێش ئەوەی وتاری ئاخاوتنی تایبەتی هەر نووسەرێکی عەرەب لەم گرووپە بڵاو بکەینەوە کە راستەوخۆ و بە عەرەبی بۆ خوێنەری کورد نوسیبێتیان، پێش ئەوە، وتارێکی نوێی هەڵبژێردراوی ئەو نووسەرانە بڵاو دەکەینەوە کە رێگە بە خوێنەری کورد بدات وەک داکۆکیکاریی سەرسەختی دیمۆکراسی و ئازادی بەگشتی بیانناسێت،ئەوجا گوتارە راسەوخۆکانیان بۆ خوێنەری کورد ببینێت.

 

مایەی شانازیمانە کە د. حەیدەر سەعید رێشکێنی ئەم ئەزموونەمان بێت. 

 

نووسەر و لێکۆڵەرەوە عێراقی، د. حەیدەر سەعید، توێژەرەوەیە لە سەنتەری عەرەبی بۆ توێژینەوە و هەڵسەنگاندنی سیاسەت و سەرنووسەری گۆڤاری زانستیی (سیاسات عربیة) یە وراوێژکاری سەنتەری عێراقی بۆ لێکۆلینەوەی ستراتیژیە. خاوەنی بڕوانامەی دکتۆرایەلە زانکۆی موستەنسرییە لە بەغدا، لە زمانەوانیدا.



مانیفێستێکی تاکەکەسی 

لەبارەی هاوڕێیانم مازن لەتیف و تۆفیق تەمیمی و هەموو ئەوانەی لەسەر بیروڕا لە عێراقدا بەند کراون



چەند مانگێک بەسەر ونکرندنی زۆرەملێی دوو هاوڕێی نووسەرم مازن لەتیف و تۆفیق تەمیمی تێپەڕی و  تەنها ئەوەندە نەبێت هاوڕێیان و هاوپیشەکانیان، لێرە و لەوێ، نارەزاییان دەربڕیوە و لەسەریان هاتوونەتە دەنگ (ئەم نووسینەش هەر لەو چوارچێوەیەدایە)هیچ دەزگایەکی گشتیی پەیوەندیدار بەجیددی بایەخی پێنەدان. وەک ئەوەی هەمو لایەک بێدەنگیی بەرامبەر بەوەی دەبێت نائاسایی بێت، قەبووڵ کردبێت  و  راهاتبێت بە ونکردن، کوشتن و گرتن و هەڕەشەی ئابڕوو بردن و فڕاندن و بێدەنگکردن...پرسیارەکەش ئەوەیە کە هەموو ئەم کارە قێزەونانە زۆر بن لە عێراقدا، بۆ دەبێت ونکردنی مازن و تۆفیق شتێکی نائاسایی بێت؟ ئەی ئەوە نییە تا ئێستەش رۆژانە رۆحی مرۆڤەکانمان لێ دەچۆڕێت؟

 

لەبەر ئەوەی نابێت ئەم ساتە بەشێوەیەک  ئاسایی بکەین کە وامان لێبکات ملكەچ و بێباک بوەستین لە کاتێکدا کە چەوساندنەوە لە دەورەبەرماندا تەشەنەدەکات...لەبەر ئەوەی بێدەنگ نەبوونمان سەرەتای رێچکەیەکی دوورودرێژە بەرەو دادپەروەری و ماف و ئازادییەکان، لەبەر ئەوانە دەبێت شتەکان بە ناوی خۆیان ناو بنێین. داواکردنی روونکردنەوەی چارەنووسی مازن وتۆفیق لە لایەنە فەرمییەکان و فشارکردن بۆ ئەوەی ئەو لایەنانە بە ئەرکەکانیان هەستن، بەس نییە. بەڵکو دەبێت بە راشکاوانە قسە بکەین. دەبێت لای هەموو لایەک روون بێت کە بەزۆر ونکردنی ئەو هاوڕێیانە تەعەددایەکی رەهایە بەهۆی بیروڕاکانیان. ئەوەی ناودەبرێت بە "رفاندن" بچووککردنەوە و بەهەڵە ناساندنی کارێکە کە ماشێنێکی زەبەللاحی سەرکوتکاری ئەنجامی دەدات. پێشێلکارییەکە بەرامبەر هەموو ئەوانەی ماونەتەوە و بیر دەکەنەوە، کاردەکەن، هەڵسووڕاون لەم فەزا بەرتەسکەی ئازادیدا کە هێشتا لەدەرەوەی دەسەڵاتی ئەو ماشێنە ترسناکە ماوەتەوە.

 

ونکردنی ئەم هاوڕێیانە بەدەر نییە لە رووداوەکانی وڵات لە شوڕشی تشرینی ٢٠١٩ ەوە و پێشتریش، هەروا بەدەر نییە لە رەفتاری دەسەڵات و هێزە جیاکانی نێو دەسەڵات لە بەرنگارییاندا بۆ بزوتنەوە نارەزاییەکان. ونکردنی مازن و تۆفیق هاوشێوەی هەزارەها حاڵەتی دەستدرێژیی دیکەن کە هێزە جیاجیاکانی دەسەڵات، لە ئەنجامی هەستکردنیان بە هەڕەشەی مان و نەمان، پێی هەڵساون. هەر ئەو هەڕەشەیەشە کە پەرچەکارە توندوتیژەکانیانی بەرامبەر خەڵکی بێچەکی ناڕازی بەرهەمهێنا. ئەو هێزانە درکیان بەوە کرد کە دوو هۆکار ئەم بزوتنەوە ناڕازییەی خولقاند: کایەی نیسبیی ئەو ئازادییە مەدەنییانەی لە دوای ساڵی 2003وە هاتنە گۆڕێ و سەرچاوەکانی هاندانی مەدەنی، بە کەسایەتییە چالاکوانەکانیەوە کە بێوچان بیرۆکەی دەربڕینی ناڕەزاییان لە دژی سیستەمی سیاسیی زاڵ و شکستەکانی و گەندەڵییەکانی و توندوتیژییەکانی بڵاودەکردەوە.

 

هەر بۆیەش هێزەکانی دەسەڵات بە دوو ئامڕازی سەرکوتکاری بەرامبەر شۆڕش وەستانەوە: هەوڵی داخستنی کایەی گشتی بە مەبەستی سەرلەنوێ بەرهەمهێنانەوەی دەسەڵاتی داخراوی داپڵۆسێنەر و کردنە نیشانەی کەسایەتییە چالاکوانەکان، ئەوانەی هانی بزوتنەوەکانی ناڕەزایی دەدەن.

 

بەڵام ونکردنی مازن و تۆفیق، ئەوە دەخاتە روو کە تەنها ئامانجی پەرچەکرداری دەسەڵات بەرامبەر شۆڕشەکەی تشرین، داکۆکیکردن لەو رژێمە نییە کە شۆڕشەکە پایەکانی لەق کرد، هەروەها پەرچەکردارێکی غەریزیی خۆپارێزی نییە، تەنانەت هەوڵی دامرکاندن وبێدەنگ کردنی شۆڕشێک نییە لەڕێی تۆقاندنی بەشداربووان و لایەنگرانیدا بەبەربڵاوکردنی تێرۆری تاکەکەسی بۆ تێرۆری بەکۆمەڵ، بەڵکو لە داوی هەموو ئەمانەوە مەبەست لێی باڵادەستکردنەوەی سیستەمە. ئەم رژێمە پاش ئەوەی تێگەیشت کە کڕۆکی بەرخۆدان ئازادیی بیروڕا و ویژدانە. بۆی دەرکەوت کە مانەوەی رژێم تەنها لە رێی کوشتوبڕ و توندوتیژی نایەتە دی، بەڵکو پێویستی بوەیە کە فەزای بیرکردنەوە لەو سنوورە رەقانەدا بهێڵێتەوە کە خۆی بۆی دیاری کردوون.

 

ساڵی ٢٠٠٧ لێکۆڵینەوەیەکم بڵاو کردەوە دەربارەی گرفتی ئازادیی رادەربڕین لە کولتووری عەرەبیدا، تێیدا هەوڵم دا، لە سەر بنەمای ئەزموونی ٤ ساڵ دوای رووخانی رژێمی بەعس، هەندێک دەرئەنجام دەربارەی ئازادیی رادەربڕین بخەمە روو. ئەوکات ئاشکرا بوو لەلام کە چاودێریی ئازادیی رادەربڕین لە دەوڵەتەوە گواسترایەوە بۆ کۆمەڵگا. کۆمەڵگاش بەوەوە نەوەستا کە چاودێری بخاتەسەر ئازادییەکانی تاکەکەس، کاتێک کە ناکۆک بن لەگەڵ بەها و بڕواکانی کۆمەڵگادا، بەڵکو پاش داڕمان و لاواز بوون و شکستی دەوڵەت، خودی کۆمەڵگا بوو بە خاوەن و برەوپێدەری ئەو هێزە جۆراوجۆرانەی کە لە رێیانەوە بتوانێت تاکەکەسەکان، ئەگەر هیوای ئازادبوونیان سنوورەکانی باوەڕی بەکۆمەڵی سیاسی و ئاینی و ئایدیۆلۆژیی کۆمەڵگای بەزاند، ئەوا بتوانێت خەفەیان بکات.

 

لە ماوەی ١٠ ساڵی رابوردووی نێوانی ئەو لێۆڵینەوەیە و تا کاتی نووسینی ئەم مانیفێستەدا، دەوڵەت وەکو خۆی نەما. هەوڵی دا خۆی بەهێز بکات و تواناکانی بگێڕێتەوە، بەڵام شکستی زۆری هێنا، بۆیە لە پاڵیدا و بەدەستی خۆشی هێزی ئەوتۆ لەناو کۆمەڵگادا گەشەیان کرد (یان بانگەشەی پەیوەندییان بە دەوڵەت و بڕوا باوەکانییەوە دەکرد)، و ئەو هێزانە توانییان شێوازی پەیوەندی بە دەوڵەتەوە بدۆزنەوە، و هەوڵ بدەن رۆبچنە ناو دەوڵەتەوە، بەڵام بە ئانقەسد دەوڵەت وەکو شوورایەک لە دەرەوە بۆ پارێزگاری  لە خۆی هێشتنیەوە.

 

ئەم هێزانە لە سنووری پارێزگاری لە دەوڵەت، لەساتە هەرە مەترسیدارەکاندا، نەمانەوە،  بەڵکو گەشەی بەرژەوەنییەکانیان لەڕێی دەوڵەت و بە دەوڵەتەوە پابەند بوو. هەر بۆیەش ئەم هێزانە دەستیان کرد بە سەرکوتکردنی دڕدانەی کۆمەڵگا، نەک لەبەر ئەوەی ئەم دەوڵەتی ئێستایان ناوێت و دەیانەوێت بیگۆڕن بەڵکو لە بەر ئەوەی دەوڵەتدارییەکی باشتر و ژیانێکی باشتریان دەوێت.

 

ئەم هێزانەی ئێستە لە دەرەوە و لە دەوری دەوڵەتن، لەسەرو ئەمانەشەوە، دەیانەوێت "رێکوپێکیی ئایدیۆلۆژی"ی کۆمەڵگا و گوێڕایەڵیی بپارێزن. لەبەر ئەوە زۆر بە توندی پەلاماری ئەو "ئاخیبووان" ە دەدەن کە هەستیارن لە ئاستی تاکبوونیان  و دەیانەێت، تاکێتیی خۆیان، بە خەون و هیوا و ئازادییەکانیانەوە، پراکتیزە بکەن.

 

خودی دەوڵەیش ئەو رۆڵی"پێشەنگی نوێکاری"، کە پێش سەدەیەک هەیبوو، لە دەستیداو، ئێستە هەموو بەهاکانی دژە نوێکاریی لە تێگەیشتنی کۆمەڵگا لە ئازادی و مافەکانی گرتەوە خۆی و بۆتە داکۆکیکاریان. بەم شێوەیە، دەوڵەت لە ئامرازی نوێکارییەوە کە هەوڵی بەرزکردنەوەی کۆمەڵگای دەدا (هەرچییەک بێت هەڵسەنگاندنمان بۆ ئەو ئەزموونی نوێکارییە، ئەمەش زۆر قسە هەڵدەگرێت) بوو بە ئامرازی پاراستنی مەیلی بەکولتوورکردنی بەرەنگاربوونەوەی نوێکاری لە کۆمەڵگادا.

 

ئەم جووتەی دەوڵەت و شووراکانی دەوری، بوون بە هاوچارەنووس و پێکەوە، بە هەمان شێواز و مێکانیزم بەرەنگاری مەترسییەکانی دژیان بوونەوە. هەر بەو لۆژیکەش پێکەوە کاریان کرد بۆ بەرەنگاری شۆڕشی تشرینی ٢٠١٩  کە هەڕەشە بوو بۆ سیستەمی باڵادەستی ئێستا و هەوڵ بوو بۆ بەدیهێنانی سیستەمێکی دادپەروەر، دەوڵەتدارییەکی لێهاتوو، و نیشتمانپەروەرییەکی بێ پێچ و پەنا و گێڕانەوەی مافە زەودکراوەکان. هەر بۆیەش پێکەوە هەزارەها گەنجی هەڵسوڕاوی کچان و کوڕانی ئەم کۆمەڵگایەیان لە خوێندا گەوزاند.

 

ئەم دەوڵەتە و دەوڵەتی سێبەرەکەی دەوری، بەم لۆژیکە هەردوو نووسەری هاوڕێم، مازن لەتیف و تۆفیق تەمیمی و، لە پاڵیشیاندا هەزارەها بەندکراوەی بیروڕاو ویژدانیان لە عێراقدا بێسەروشوێن کردووە و هەنێکیشیانیان بۆ هەتا هەتایە ونکردووە. 

 

بەڵام ئێمە، بە هەموو توانایەکی ئاشتییانەمانەوە، بەردەوامین لە بەرەنگاریی ئەم دەوڵەتە. ئەم شەوەزەنگەش رۆژێک دەشکێت و خۆرهەتاوی عێراقێکی دی سەرهەڵدەدات. ئەو عێراقەی لاوانی شۆڕشی تشرین، بە مازن و تۆفیقەوە، خەونیان پێوە دەبینی. ئەم دوو هاوڕێیەشم هیچ کات جگە لەوەی بڕوایان پێی هەبوو و دەیانگوت، هیچی دیکە ناڵێن.

 

ئازادی بۆ مازن لەتیف و تۆفیق تەمیمی، بۆ هەموو بەندکراوانی بیروڕا و ویژدان، بۆ هەموو ونکراوان لەسەر بیرورا و ویژدانیان.

 

حەیدەر سەعید