گه‌ڕان

Shadow Shadow
سیاسه‌تی

روانگەی کوردستانی بۆ بەرنامەی کاری کازیمی 

مەحمود رەزا : حکومەتى هەرێم لەدەرکردنى بڕیارەکانى کۆرۆنادا شوێن حکومەتی خۆجێی سلێمانی کەوت

2020.05.28 - 13:20
مەحمود رەزا : حکومەتى هەرێم لەدەرکردنى بڕیارەکانى کۆرۆنادا شوێن حکومەتی خۆجێی سلێمانی کەوت

گفتوگۆی تایبەت - ناس کورد

(2-3)

 

لە بەشى دووەمى تەوەرى ڕوانگەى کوردستانى بۆ بەرنامەى کارى کازیمى کە ناس کورد لەگەڵ چەند کەسایەتییەکى کوردى ئەنجامیداوە، مەحمود ڕەزا، کەسایەتى کاریگەر لە ئیکۆسیستەمى بزوتنەوەى گۆڕان لەبارەى کۆرۆنا و بڕیاردانى سیاسەتى بەرەنگاربوونەوەى کۆرۆنا لەعێراق و رۆڵى دەسەڵاتە سیاسیەکانى عێراق و کوردستان لەو بارەیەوە و چەند پرسێکى ئابورى پەیوەست بە هەرێمى کوردستان بیروبۆچوونەکانى دەخاتەڕوو.

 

تەوەرەی سێیەم: کۆرۆنا

 

هەڵسەنگاندنتان بۆ رۆڵی پسپۆڕانی پزیشکی لە بڕیاردانی سیاسەتی بەرەنگاربوونەوەی کۆرۆنا لە عێراقدا چۆنە؟ ئایا بڕیاری هێورکردنەوەی رێوشوێنەکانی خۆلێکبەدوورخستنی کۆمەڵگا بڕیارێکی سیاسی بوو یان پزیشکی؟

 

هەڵسەنگاندنتان بۆ رۆڵی دەسەڵاتە سیاسییەکانی کوردستان و عێراق لە بەرەنگاربوونەوەی کۆرۆنا تا ئێستە...بەتایبەتی رۆڵیان لە دابینکردنی بژێویی خەڵکدا لە کاتی کەرەنتیندا، چۆنە؟

 

ئایا پێتان وایە لەم قەیرانە داراییەی کوردستان و عێراقدا، لەمەی کە لە ئێستادا پیادە دەکرێت، کازیمی دەتوانێت چی باشتر  بکات؟ چۆن؟

 

لە نێوان خۆلێکبەدوورخستن و گەڕانەوەی جموجووڵی ئاسایی بازاڕ کامیان دەبێت بنەمای کاری کازیمی بێت؟ بۆچی؟

 

لانی کەمی سەرکەوتوویی کازیمی لە بەرەنگار بوونەوەی کۆرۆنادا، بە چ پێوەرێک دیاری دەکەیت؟ ئایا چانسی سەرکەوتنی هەیە؟

 

من پێم وایە بڕیاری کەرەنتینەکردنی کۆمەڵ لە روی زانستی پزیشکی‌یەوە، دروست و پێویست بو. بەڵام لەبەر ئەو بێ متمانەیی‌یەی لە نێوان خەڵک و دەسەڵاتا، لە کوردستان و عیراق، دروست بوە، بەشی هەرە زۆری خەڵک بە بڕیاری سیاسی ئەزانن. ئەمە بێجگە لەوەی بەشێکی تر لە خەڵک لە روی عەقیدەوە گاڵتەیان بە رێکارەکان ئەهات.

 

خەلەلی گەورە لە بڕیارەکانی حوکمەتی هەرێم و ئیتیحادیا ئەوە بو کە، وەکو بە کۆمەڵ خەڵکیان کەرەنتینە کرد، مشوری ژیانی ئەو چین و توێژانەیان نەخوارد کە، ئەگەر رۆژێ ئیش نەکەن، نانیان نابێ بی خۆن.

 

لە کوردستان، رۆڵی حوکمەتی هەرێم هەتا بڵێ‌ی خراپ بو، لەبەر ئەم هۆیانە:

 

هیچ دەسپێشکەری‌یەکی نە بو. بە یەقین و لە ئاگایی و ئاگاداری‌یەوە ئەتوانم بڵێم، حوکمەتی هەرێم لە دەرکردنی بڕیارەکانیا شوێن حوکمەتی خۆجێیی سلێمانی کەوت. بڕیارەکانی سلێمانی بە رۆژ و دو رۆژ پێش بڕیارەکانی حوکمەتی هەرێم ئە کەوتن. پاشان حوکمەتی هەرێم، بڕیارەکانی سلێمانی ئەگشتاند.

 

حوکمەتی هەرێم هیچ کۆبونەوەیەکی نەکرد، تایبەت بێ بە بەرەنگاربونەوەی کۆرانا و بڕیارێکی گرنگی وای تیا دەر کرد بێ کە جیاواز بوبێ لەوانەی، بە رۆژ و دو رۆژ پێشتر، ئیدارەی سلێمانی دەری ئە کردن.

 

سەرۆکی حوکمەت لە گەرمەی قەیرانەکەیا خۆی کەرەنتینە کرد... سەرێکی لە خەستەخانەکان و وەزارەتی تەندروستی نەدا تا ببینێ لەسەر ئەرز، پلانی وەزارەت بۆ بەرەنگاربونەوە چیە. بەڵکو خۆی شاردبۆوە و نە ئەزانرا لە ناو هەولێرە یان لە بلێ و بەرزان.

 

سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیرانی حوکمەتی هەرێم لەکاتی قەیرانی کۆرۆنایا ٢ بەیاننامەی دەرکرد، هەردوکیان سیاسی بون و تەعبیریان لە رەئی پارتی ئەکرد نەک پێکهێنەرەکانی حوکمەت: لە بەیاننامەی یەکەما تۆمەتی دایە پاڵ حوکمەتی خۆجێیی سلێمانی کە، گۆیا بەهۆی کەمتەرخەمی ئەوەوە، کۆرۆنا لە هەرێم بڵاو بۆتەوە. سەرۆکی حوکمەت مەبەستی بو ئەم تۆمەتە بۆ مێژو بداتە پاڵ ئیدارەی سلێمانی. ئەمەی بۆ چوە سەر. لە بەیاننامەی دوەمیشا کە، لەسەر ئاڵۆزی‌یەکانی زینی وەرتێ دەری کرد، کۆرۆنا و سیاسەتی تێکەڵاو کرد و هەڕەشەی کرد، هەرکەس رێکارەکانی ئەوی بەدڵ نەبێ، چارەنوسی باش نابێ.

 

حوکمەتی هەرێم دینارێکی نەگرتە خۆی بۆ پارمەتیدانی کەرتی تەندروستی و ئەو خەڵکە هەژارەی کە، ئەگەر رۆژێ ئیش نەکەن، نانیان نابێ بیدەن بە مناڵەکانیان. بەناوی کۆمەککردنی ئەو چینە هەژار و بەلەنگازەوە، ریکلامی کرد بۆ پیتاک. خەڵک ٢٠ ملیۆن دۆلاریان بۆ ئەو مەبەستە کۆ کردەوە. کەچی حوکمەت نیوەی تەرخان کرد بۆ ٢٠٠ هەزار خێزانی خوار هێڵی هەژاری، کە هەر ماڵەی ٥٠ دۆلاری بەر ئەکەوێ و تا ئێستا (٢٠ی مایس) دۆلارێکی بۆ ئەو مەبەستە خەرج نە کردوە و، رای گەیاند نیوەکەی تری ئەدا بە وەزارەتی تەندروستی و زانیاریم نیە تا ئەمڕۆ ئەو ١٠ ملیۆن دۆلارە گەیشتبێتە جێگەی خۆی. یانی حوکمەت و سەرۆکەکەی بێجگە لە قسە و رێنمایی درەنگ وەخت، هیچ شتێکیان نە بەخشی بۆ بەرەنگاربونەوەی کۆرۆنا و یارمەتیدانی کەرتی تەندروستی و خەڵکانی خوار هێڵی هەژاری.

 

لە هەرێم، لەباتی وەزارەتی تەندروستی، سەرکردایەتی هەڵمەتی بەرەنگاربونەوە، سپێردراوە بە وەزارەتی ناوخۆ.

 

بەڵام لە بەغا رەوشەکە کەمێ جیاوازە:

 

وەزارەتی تەندروستی سەرکردایەتی هەڵمەتی بەرەنگاربونەوەی کۆرۆنای گرتۆتە دەست.

 

وەزارەتی دارایی و بانکی ناوەندی‌ و بانکە حوکمەتی و ئەهلی‌یەکان کۆمەکی وەزارەتی تەندروستی و خەڵکی هەژاریان کرد و بەشی هەرێم‌یشیان لێ دا. بەڵام بۆ هیچ لایەک کۆمەکەکە لە ئاستی پێویستا نە بو.

 

بڕیار و رێکارەکان پزیشکی بون. سیاسەتیان تێکەڵ نە کرا. بەڵام خەڵکێکی زۆر، بە هۆی نەمانی متمانەی خەڵک بە حوکمەت و بیروباوەڕی ئاینی‌یەوە، بڕیارە پزیشکی‌یەکانیان بە بڕیاری سیاسی لەقەڵەم ئەدا.

 

عیراق بەتەنیا قەیرانی دارایی و ئابوری نیە، بەڵکو بەدەس ژمارەیەک قەیرانی زۆر قوڵ و ستراکچەری‌یەوە ئەناڵێنێ، وەکو: پەتای کۆرۆنا، گەندەڵی، هەڵاوسانی ئیداری، هەژاری و بێکاری، داڕوخانی ژێرخانی ئابوری، ناڕەزایەتی شەقام، لاوازی‌ی تەونی دەسەڵاتەکانی دەوڵەت، دیاردەی میلیشیایی و چەکی بەرەڵڵا، شەڕی تیرۆر و ململانێ‌ی ناودەوڵەتی لەسەر ئەرزی عیراق.

 

ئەگەر شەقامی ناڕازی و هێزە سیاسی و فراکسیۆنە پارلەمانی‌یەکان پێکەوە پشتیوانی حوکمەتەکەی کازیمی نەکەن بۆ دەرچون لەم قەیرانانە، کازیمی عەسای سیحری پێ نیە تا بتوانێ کەشتی‌یەکە بگەیەنێتە کەناری ئارام. دەرچون لە قەیرانەکان بەرپرسیارێتی سەرشانی هەمو لایەنەکانە کە، کازیمی و حوکمەتەکەی لایەنێکن لەو لایەنانە.

 

یەکێ لە کێشە قوڵەکانی سەروەزیری پێشو، عادل عەبدولمەهدی و سەروەزیری نوێ، مستەفا کازیمی، دوفاقی‌ی وتاری هێزە سیاسی‌یە بەنفوزەکانە. ئەم هێزانە لەبەر چاوی کامێراکان رای ئەگەیەنن کە، سەروەزیریان ئازاد کردوە خۆی کانیدەکانی حوکمەتەکەی دەسنیشان بکا، کەچی لە ژێرەوە گوشاری بەردەوام ئەکەن بۆ زامنکردنی بەرژەوەندی‌یەکانیان لەناو حوکمەتا. دابینکردنی بەرژەوەندی حیزبەکان بەرامبەرە بە خواردنی مافی خەڵک. لەبەر ئەوە راگرتنی ئەم هاوکێشەیە پێویستی بە وریایی‌یەکی لە رادەبەدەرە.

 

ئەگەر حیزبەکان ئاوا بێباک بن لە چارەنوسی وڵاتەکەیان، ئەگەر ئەستەم نەبێ، ئەوا زۆر قورسە حوکمەتەکەی کازمی سەرکەوێ و بە دەردی حوکمەتەکەی عەبدولمەهدی نەچێ!

 

گرنگە پێویست بەوە بکات کە باڵانس لە نێوان خۆلێبەدوورخستن و گەڕانەوەی جموجووڵی بازاڕدا را گیرێ. ئەگەر کەرەنتینە قورس بکرێ، چالاکی‌ی ئابوری کز ئەبێ و برسێتی ئەبێتە هەڕەشە لەسەر ژیانی بەشێکی کۆمەڵ. ئەگەر بە دروستی کەرەنتینە نەکرێ، قابیلی ئەوەیە سیستمی تەندروستی و ئابوری پێکەوە هەرەس بهێنن.

 

دیاریکردنی چۆنێتی راگرتنی ئەو باڵانسە، نە پسپۆڕی منە و لە توانای منایە. پێویستە حوکمەتی کازیمی بۆ راگرتنی باڵانسەکە پشت بە لیژنە و کۆمیتەی پسپۆڕ ببەستێ. بە گشتی سەبارەت ،بە بەرەنگاربونەوەی کۆرۆنا، هەست ناکەم حوکمەتی کازیمی شتێکی جیاوازی لە حوکمەتی کاربەڕێکەر، کرد بێ. بە پێچەوانەوە، ماوەیەکە ژمارەی توشبوی کۆرۆنا لە بەغا و شارەکانی تر، دەستی کردوە بە بەرزبونەوە.

 

تەوەری چوارەم: ئابووری

 

ئایا پاراستنی بەهای دینار یان بووژاندنەوەی داوا لەرێی "خەرجی بە هەڵئاوسان"، کامیان بنەمای کاری کازیمی دەبێت؟ ئایا مەرجە ئەم دوو پێوەرە دژ بە یەک بن؟ لەم بوارەدا چ ئامۆژگارییەکتان بۆ کازیمی هەیە؟

 

لەکاتی قەیرانی گەمارۆی دوای داگیر کردنی کوەیت، سەددام سیستەمی ئەمرکاری و کۆنترۆڵی دەوڵەت بۆ کرداردەکانی بەرهەمهێنانی لە کەرتی کشتوکاڵدا هێنایە ئاراوە (هەڵمەتی چاندنی نیشتمانی). چۆن ئەو جۆرە بەسەربازیکردنی ئابوورییە، لەکاتی قەیراندا، هەڵدەسەنگێنن؟ ئایا رێوشوێنی دیکەی بزواندنی بەرهەمهێنان لە دەرەوەی کەرتی نەوت پێدەزانن کەپێشنیاری بکەن بۆ کازیمی، تا بیگرێتە بەر؟

 

راگرتنی خەرجی وەبەرهێنان لە بەرامبەر کەمکردنەوەی خەرجیی خستنەگەڕ (بە تایبەتی مووچە) ...باجی سیاسیی هەر یەکێکیان چۆن دەبینن؟ پێتان وایە کازیمی کامیان دەگرێتەبەر؟

 

بەدەستهێنانی دارایی لەڕێی قەرزی ناوخۆوە یان قەرزی دەرەکی، کامیان باجی سیاسیی لەسەر کارەکانی کازیمی کەمترە؟  بۆچی؟

 

مووچە یان بەشەخۆراک؟ کامیان لە قۆناغی قەیرانی ئێستادا بایەخ پێبدرێت؟ بە تایبەتی کاتێک چاوەڕوان دەکرێت کە نرخی دیناری عێراقی لە داهاتوویەکی نزیکدا بشکێت؟

 

بە بڕوام حوکمەتی کازیمی ئەرکی دیاری کراوە. باشکردنی وەزعی ئابوری و بەرزکردنەوەی ئاستی گوزەرانی خەڵک، پێویستیان بە گۆڕینی سیستمی ئابوری‌یە لە ئابوری‌ی مڵکانە (الاقتصاد الریعي)ەوە بۆ ئابوری‌ی بەرهەمهێنان و باج (الاقتصاد الانتاجي والضریبي). ئەمەش پێویستی بە پلانی درێژخایەنە. ئەگەر کازمیی بتوانێ بە باشی ئەرکی ئەم قۆناغە جێبەجێ بکا و لەو رێگەیەوە بەختی بونەوە بە سەروەزیر وەرگرێ، رەنگە بتوانێ سروشتی سیستمی ئابوری بگۆڕی.

 

بەڵام، ئەگەر ئێستا پەنا بەرێ بۆ ئازادکردنی نرخی دینار بەرامبەر بە دۆلار (تعویم العملة)، ژمارەی ناڕازی‌یەکانی سەرشەقامەکان زیاد ئەکا. چونکە ئەم هەنگاوە هەژارەکان هەژارتر ئەکا.

بەڵام زو یا درەنگ، حوکمەتی کازمی بێ یان هەر حوکمەتێکی کە، ئەگەر بیەوێ سروشتی ئابوری‌ی وڵات بگۆڕێ، تەنیا یەک رێگای هەیە پیا بڕوا نەک دوان، ئەویش دابەزاندنی نرخی دینارە بەرامبەر بە دۆلار؛ تا ئەو رادەیەی نرخی یەکەی بەرهەمهێنان لەناو عیراق، هەرزانتر ئەکەوێ لەچاو هێنانی هەمان یەکە و کاڵا لەدەرەوەی وڵات.سروشتی سیستمی حوکمڕانی بەعس و ئێستەی عیراق دو سیستمی تەواو جیاوازن. لە رژێمە دیکتاتۆریەکانا تەنیا کەسێک بڕیار ئەدا و هەموان ئەرکیانە جێبەجێ‌ی بکەن. ئەگەر شکست بهێنێ کەس ناتوانێ لێ‌ی بپرسێتەوە. لەبەرئەوە ناکرێ بڵێن: کازیمی بۆ دەستناداتە بەسەربازیکردنی ئابووری؟ چونکە ناتوانێ بیکا.

 

بەڵام بەگشتی سیستمی ئابوری‌ی عیراق بە کشتوکاڵی و پیشەسازی و خزمەتگوزاری‌یەوە هەمویان نەخۆشن و پێویستیان بە چارەسەرە. ئەم چارەسەرە بە پلان و بەرنامەی درێژخایەن ئەکرێ. ئەوەی ئێستا وەکو چارەسەرێکی بەپەلە بتوانرێ بکرێ بۆ دابینکردنی لانی کەمی ئاسایشی خۆراک، ئەوەیە حوکمەتی کازیمی پشتیوانی‌ و کارئاسانی بۆ کەرتی کشتوکاڵ زیاد بکا.

 

بەڵام چاکسازی‌ی ئابوری و سەرپاخستنی ئابوری‌ی بەرهەمهێنان، پێویستیان بەکار و کاتی زیاترە. بۆ چاکسازی‌ی ئابوری‌ی درێژخایەن و دەربازبون لە ئابوری‌ی مڵکانە، حوکمەت ئەبێ ئەم فاکتەرانە فەراهەم بکا:

 

دابینکردنی ئاسایشی گشتی

 

تەختکردنی رێگە بۆ وەبەرهێنی بیانی و راکێشانی سەرمایەی بیانی، لە رێگەی: گۆڕینی قانونی وەبەرهێنان، بە جۆرێ وەبەرهێن، بە مۆدێلی ئیداری‌ی یەک پەنجەرە، لەکاتێکی زۆر کورتا، بەبێ بەرتیل، بتوانێ مۆڵەتی وەبەرهێنان وەر گرێ

 

بەهێزکردن و پاککردنەوەی دەسەڵاتی قەزایی و پۆلیس

 

لەناوبردن یان سنوردانان بۆ گەندەڵی و بەرتیل

 

تەرشیقکردنی سێکتەری بەڕێوەبردن و زیادکردنی هەلی کار لە رێگەی کەرتی تایبەتەوە

 

دامەزراندنی پیشەسازی‌ی جۆراوجۆری نەوتی، لەسەر حسابی ناردنەدەرەوەی نەوت بە خاوی

 

زامنکردنی ژیانی چین و توێژە هەژارەکانی کۆمەڵ

 

بەستنەوەی زانستگاکان بە پێویستی‌یەکانی بازاڕ و ئابوری‌یەوە

 

بایەخدان بە سامانی مرۆیی و باشکردنی تەندروستی‌ی کۆمەڵ و ئاستی زانستی‌ی زانستگاکان

 

پێشکەوتنی ئابوری‌ی هەر وڵاتێ بەستراوە بە بڕی موازەنەی وەبەرهێنان و باش بەکار هێنا‌نیەوە. زیادبونی خەرجی‌ی وەگەڕخستن لەسەر حسابی خەرجی‌ی وەبەرهێنان نەخۆشی‌یەکی کوشندەیە، بە زۆری توشی ئابوری‌ی مڵکانە ئەبێ، بەڵام لە سایەی سیستمێکی سیاسی‌ی نادیمۆکراسی‌دا. سیستمە دیمۆکراسی‌یە موڵکانەستێنەکان توشی نەخۆشیەکەش ببن، ئەتوانن زو چارەسەری بکەن. بەڵام سیستمە نادیمۆکراسی‌یە موڵکانەستێنەکان زو توشی نەخۆشی هۆڵندی ئەبن و درەنگ پێ‌یان چارەسەر ئەکرێ، یان هەر نایکەن چونکە، ئەو جۆرە سیستمە ئابوری‌یە بۆ ماوەی درێژ لەسەر کورسی‌ی حوکمڕانی ئەیان هێڵێتەوە.

 

هەرچەن بەگوێرەی دەستور، سیستمی سیاسی‌ی عیراق دیمۆکراسی- پارلەمانی- فیدراڵی‌یە، بەڵام لە رێگەی چەن خێزانێکی ئۆلیگارشی‌ی شیعی و کوردی‌یەوە بەلاڕێ‌دا براوە و تا ئێستا نەی توانیوە لە قۆناغی گواستنەوە وە بپەڕێتەوە بۆ قۆناغی بە کلتورکردنی دیمۆکراسی.

 

حوکمەتی کازیمی یان هەر حوکمەتێکی کە، ئەگەر بیەوێ لەم زەلکاوەی ئێستای عیراق رزگاری ببێ و ئاسایش و ئاشتی کۆمەڵایەتی و پەرەپێدان دابین بکا، ناتوانێ قۆناغ بسوتێنێ. عیراق بۆئەوەی لەم هەمو نەخۆشی‌یە رزگاری ببێ، ئەبێ دیمۆکراتیزە ببێ. لە رێگەی هاوپەیمانی‌ی هێزە ئەڵتەرناتیڤەکانەوە، لەسەر ئاستی عیراق، ئەتوانرێ لەماوەی چەن خولێکی هەڵبژاردنا لە نفوز و هەژمونی خێزانە ئۆلیگارشی‌یەکان کەم بکرێتەوە و لە قۆناغی گواستنەوەوە وڵات بگوێزنەوە بۆ قۆناغی بە کلتورکردنی دیمۆکراسی.

 

لە بارەی پرسیاری قەرزەوە، سروشتی‌یە، ئەگەر توانا هەبێ، قەرزی ناوەکی زەرەری کەمترە لە هی دەرەکی. قەرزکردن، ئەگەر بۆ دابینکردنی موچە بێ، ناوخۆیی بێ یان دەرەکی، زەرەری زۆرە. قەرزکردن وەکو تەڵاقدان وایە (أبغض الحلال)ە. چەن بتوانی خۆتی لێ بپارێزی باشترە.

 

بەڵام قەرزی دەرەکی ئەگەر بۆ وەبەرهێنان بێ و باش ئیدارە بدرێ، ئەبێ بەهۆی بوژاندنەوەی ئابوری و بەرزبونەوەی داهاتی تاک و کەڵەکەبونی سەرمایە. بەڵام ئەگەر بۆ خەرجی‌ی خستنەگەڕ بەکار بهێنرێ، ئەبێ بەهۆی بەرزبونەوەی نرخی شتومەک و هەڵاوسانی دراو. ئەو کاتە هەژارەکان هەژارتر ئەبن، مەترسی ئەوەش سەر هەڵ ئەدا، سەرمایەدارانی نیشتمانی، لەترسی کەمبونەوەی بەهای پارەکانیان، بە دراوی قورس (تهریب)ـی بکەن بۆ دەرەوەی وڵات. لەحاڵەتی وادا، حوکمەتی سەرکار باجی خراپ وەبەرهێنانی قەرزەکە ئەدا: یا لە رێگەی ناڕەزایەتی کۆمەڵایەتی‌یەوە ئەڕوخێنرێ یاخود لە رێگەی بەکارهێنانی توندوتیژی‌یەوە لەسەر کورسی‌ی حوکمڕانی ئەمێنێتەوە.

 

لەم قەیرانەدا بەشەخۆراک یان کۆبۆنی خۆراک، وەکو تیغی دو دەم وایە، بە هەردو بارا ئەبڕێ: لەلایەک سەرچاوەیەکی گرنگی گەندەڵی‌یە، لەلایەکی ترەوە هۆیە بۆ راگرتنی نرخی کاڵا پێویستەکانی ژیان لە بازاڕا. وەکو چارەسەرێکی کاتی و وەکو (أبغض الحلال)ەکە، مانەوەی باشترە لەوەی نرخەکەی بەپارە بدرێ بە موحتاجان. ئەگەر حوکمەتی کازیمی بتوانێ گەندەڵی‌ی وەزارەتی بازرگانی کۆنترۆڵ بکا، ئەگەر بتوانێ کوالێتی‌ی کاڵاکان باش و ژمارەیان زۆر بکا و لیستی کۆبۆن لە خێزانە ناموستەهەقەکان پاک بکاتەوە، کۆبۆنی خۆراک ئامرازێکە بۆ دابینکردنی بەشێک لە سەقامگیری و ئاشتی‌ی کۆمەڵایەتی، هەتا ئەو کاتەی قەیرانی دارایی و ئابوری و بێکاری‌ی چارەسەری بنەڕەتی‌یان بۆ ئەدۆزرێتەوە.