گه‌ڕان

Shadow Shadow
سیاسه‌تی

7ملیۆن حاڵەتی سكپڕبوونی بێ بەرنامە و شتى تریش 

بەهۆى کۆرۆناوە 5 قەیران جیهان دەلەرزێنێت 

2020.05.17 - 18:12
بەهۆى کۆرۆناوە 5 قەیران جیهان دەلەرزێنێت 

ناس کورد- 

بەگوێرەى ڕاپۆرتێكی ڕێكخراوی ئابوری جیهانی، ساڵی داهاتوو بەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆناوە مرۆڤایەتی ڕوبەڕوی پێنج قەیرانی سەخت دەبێتەوە كە دەبێتە هۆی گۆڕانكاری گەورە لەزۆربەی وڵاتاندا.

ڕاپۆرتەکە ئاماژەى بەوە کردووە، توانا مرۆیی و ئابورییەكانی مرۆڤ توانای بەرەنگاری ئەو ئاڵنگارییانەى نیە كە هەر لەشێوەی بومەلەرزەیە، نەتەوە یەكگرتووەكانیش جەخت لەوە دەكاتەوە كۆرۆنا تەنها بەڵایەكی پزیشكی نییە بەڵكو ژمارەی برسێتی بەرزدەكاتەوە ژمارەیەك لەشارەزایانی ئابوریش هۆشداری سكپڕی بێ بەرنامەى ملیۆنەها حاڵەت دەدەن، ئەمە جگە لەبڵاوبونەوەی بێكارییەكی كوشندە.

 

برسێتی

بەپێی ڕێكخراوی فاو، ژمارەیەكی زۆری كۆمەڵگە هەژارەكان زیاتر هەژار دەبن و قەیرانەكە ڕوویان تێدەكات، ئەوەش بەهۆی داكشانی ئاستی ئابوریی و بەرزبونەوەی ڕێژەی بێكارییەوە توانای كڕین كەمدەكەنەوە بەو واتایەی جۆرێك لەبرسێتی بڵاو دەبێتەوە.

 

هەر بەپێی ڕێكخراوەكە، نزیكەی 55 وڵات بونەتە شوێنی ئەو هاووڵاتیانەی كە ئاسایشی خۆراكی تێدا بەرجەستە نیە و پێویستیان بەهاریكاری بەپەلەی مرۆیی هەیە بۆ دابینكردنی بڕی خۆراكی پێویست، بەگوێرەى راپۆرتەکە ئەوانەى کە لە ڤایرۆسى کۆرۆنا ڕزگاریان دەبێت بۆى هەیە لە برسێتیدا گیان لەدەست بدەن. 

گۆڕینی ئاو و هەوا

 

ئاڵنگەرییەكان كە بەهۆی گۆڕینی ئاو و هەواوە دورستبووە لەساڵی 2020 كە كۆرۆنا هۆكارەكەیەتی پەیژەی سیاسیەكانی چەند وڵاتێك بەپارێزراوی ناهێڵێتەوە و لەناوبردنی ڤایرۆسەكەش دەبێتە ئەركی لەپێشینەیان.

گەرچی بەهۆی داخستنی سنورەكان و كەرەنتینەكردنی چەند شارێكەوە لەوانە نیویۆرك ژنیگەی ئاو و هەوا سودێكی زۆریان بەركەوتووە و گازی دوانە ئوكسیدی كاربۆن پاشەكشەی كردوە بۆ نیوە، هەروەها لەچینیش بەڕێژەی 25 % گازەكە پاشەكشەی كردووە، ئەوەش كە ڕویداوە بایەخی چارەسەركردنی قەیرانی ئاو و هەوای ئاشكرا كردووە.

 

بێكاری 

 

سندوقی دراوى نێودەوڵەتی دەڵێت، ئابوری جیهانی لەساڵی 2020 دا تووشی داكشانێكی قوڵ دەبێتەوە زیاتر لەقەیرانی ئابوری كە ساڵی 2008 ڕویدا، وا پێشبینی دەكرێت ڕێژەی بێكاری بۆ زیاتر لە 10 % بەرزبێتەوە.

 

بەگوێرەى ڕێكخراوی كاری نێودەوڵەتی، زیاتر لە دوو ملیار خەڵكی لەجیهاندا لەكەرتی ئابوریدا كاردەكەن بەشێوەیەكی نافەرمی، وەكو ئەوانەی پێویستیان بەبیمە هەیە، سەرباری ئەوانەی لەكەرتی ئابوری فەرمی لە كەرتی گشتی و تایبەتیدا كاردەكەن ئەوانیش ڕوبەڕوی نەهامەتیەكانی قەیرانەكە دەبنەوە.

 

بەرنامەی ڤاكسینەكان

 

بەهۆی ترس لەتوشبوون بەڤایرۆسی كۆرۆنا چەند وڵاتێك ڤاكسینەكانی دژە تا و ئیفلجیی مناڵانیان ڕاگرتووە، ئەوەش دوای ئەوەی مانگی ئاداری ڕابردوو ڕێكخراوی تەندروستی جیهانی ئەو داوایەی ئاڕاستەی وڵاتان كرد كە هەڵمەتەكانی كوتانی ئەو نەخۆشیانە بەكاتی ڕابگرن.

 

بەڵام زاناكان لە كۆلێژی لەندەنی تەندروستی دەڵێن بەرنامەی ڤاكسینەكان لەئەفریقا مردنی 29 بۆ 347 مناڵ ڕادەگرێت لەبەرامبەر توشبونی حاڵەتێكیان بەكۆرۆنا لەكاتی ئەنجامدانی ڤاكسینەكەدا.

 

پێشیانوایە، ڕاگرتنی كوتانی ئەو ڤاكسینانە دەبێتە هۆی مردنی ژمارەیەكی زۆری مناڵ بەهۆی ملەخڕە و تای زەرد و كۆكە ڕەشە و سكچون و چەند نەخۆشیەكی ترەوە ، ئەمەش بەو واتایە دێت بەردەوامی ڤاكسینەكان بەقەد ئەنجامنەدانی نابێتە هۆی مەترسی بۆ سەر مناڵان لەو ناوچانەدا.

سكپڕی بێ بەرنامە

 

نەتەوە یەكگرتووەكان هۆشداری ئەوە دەدات، هەندێ خێزان وازیانهێناوە لەسەردانی پزیشكەكانیان بەهۆی داخستنی ڕێگاو بانەكانەوە، ئەوەش وا دەكات  لەچەند مانگی داهاتودا 7 ملیۆن حاڵەتی سكپڕبوونی بێ بەرنامە ڕووبدات.

 

باس لەوەش كراوە، لەئەگەری بەردەوامی داخستنی ڕێگاوبانەكان بەهۆی كۆرۆناوە بۆ ماوەی 6 مانگی تر ئەوا 47 ملیۆن كەس بێ بەش دەكات بۆ دەستڕاگەیشتنە ئامڕازەكانی ڕێگری كردن لەسكپڕی لەداهاتوودا.